Uçuk ve aft lezyonları

Aft Nedir? Belirtileri ve Görülme Sıklığı

Aft, ağız içerisinde genellikle yanak ve dudak mukozasında, dil üzerinde, yumuşak damakta, farenkste ve diş eti üzerinde ortaya çıkan ülserleşmiş lezyonlardır. Solgun sarı-kırmızı bir hale ile çevrili olan bu yapılar, oldukça ağrılı bir seyir izler. Toplumun yaklaşık %18-20'si hayatının bir döneminde aft sorunuyla karşılaşmaktadır.

İstatistiksel olarak kadınlarda daha sık görülen aftlar, genellikle tekil olarak çıksa da aynı anda vücudun birkaç farklı bölgesinde de gözlemlenebilir. Aftın kesin oluşum nedeni üzerine yapılan araştırmalar hala devam etse de, oluşumunu hızlandıran ve seyrini kötüleştiren birçok spesifik faktör saptanmıştır.

Aft Oluşumunu Tetikleyen Temel Faktörler

Aft oluşumunda tek bir nedenden bahsetmek mümkün olmasa da, modern tıp literatüründe kabul görmüş bazı tetikleyiciler bulunmaktadır. Bu faktörler, iyileşme sürecini de doğrudan etkilemektedir.

1. Psikolojik Faktörler ve Stres

Günümüzde migren, yüksek tansiyon ve gastrit gibi pek çok rahatsızlığın temelinde yatan stres, aft oluşumunun en kritik nedenlerinden biridir. Özellikle kadınlarda premenstural gerginlik (adet öncesi dönem), hormonal değişimlerle birlikte aft oluşumunu hızlandırmaktadır.

2. Beslenme Alışkanlıkları ve Gıdalar

Ağız mukozasını tahriş edebilen yiyecekler, aft oluşumunda önemli rol oynar. Bu gıdalar şu şekilde kategorize edilebilir:

• Tahriş Edici Gıdalar: Turunçgiller, sirke, turşu, patates cipsi, tuzlu ve baharatlı çerezler.
• Alerjen Potansiyeli Olan Gıdalar: Kara buğday, çavdar, arpa, çikolata, fındık, kabuklu deniz hayvanları, soya, domates, patlıcan, elma, incir ve peynir.

3. Fiziksel Travmalar

Ağız içindeki mekanik hasarlar aft için uygun zemin hazırlar. Yanak, dil veya dudak ısırma, sert yiyeceklerin mukozayı tahriş etmesi, sert diş fırçalama alışkanlıkları ve ağız yapısına tam uyum sağlamayan protezlerin neden olduğu vuruklar bu travmalar arasındadır.

Diş Macunlarındaki Gizli Tehlike: SLS

Diş macunlarının temizleme performansını artırmak ve köpürmesini sağlamak amacıyla kullanılan Sodyum Lauryl Sulphate (SLS), mukoza hücrelerinin yıkımını artıran tahriş edici bir kimyasaldır. Bu madde, aft oluşumu üzerinde doğrudan etkili bir maddedir. Aft sorunu yaşayan bireylerin, içeriğinde daha düşük oranda (%1.25) SLS barındıran diş macunlarını tercih etmeleri önerilir.

Sistemik Hastalıklar ve Diğer Sebepler

Tekrarlayıcı aftlar, bazen daha ciddi sistemik hastalıkların habercisi olabilir. Özellikle Behçet Hastalığı; genital ülser, konjuktivit ve retinit gibi belirtilerin yanında ağız içi aftlarla karakterizedir. Bunun yanı sıra şu durumlar da aft oluşumuna katkıda bulunur:

• B12 vitamini ve demir noksanlığı.
• Sigara içme ve tütün çiğneme alışkanlıkları.
• Malign (kötü huylu) ve otoimmün hastalıklar.

Uçuk Nedir ve Neden Çıkar?

Uçuk, genellikle dudak bölgesinde görülen, içi sıvı dolu kabarcıklardır. Diş eti ve sert damakta görülme olasılığı daha düşüktür. Uçuk çıkmadan birkaç gün önce bölgede ağrı hissedilir; kabarcıklar oluştuktan saatler sonra patlayarak kabuklanır. Süreç genellikle 7-10 gün sürer.

Uçuğun temel nedeni Herpes Simpleks virüsüdür. Vücuda bir kez giren bu virüs, sinir uçlarında sessizce bekler. Aşağıdaki durumlarda ise aktif hale geçerek lezyon oluşturur:

• Yoğun stres ve ateşli hastalıklar.
• Fiziksel travmalar.
• Hormonal değişiklikler.
• Güneş ışığına (UV) maruz kalma.

Aft ve Uçuk Tedavisinde Uygulanan Yöntemler

Aftlar ve uçuklar genellikle 7-10 gün içinde kendiliğinden iyileşse de, bu süreci daha konforlu hale getirmek için aşağıdaki yöntemler uygulanabilir:

Önemli Not: Özellikle başlangıç aşamasında Tetrasiklin veya steroid içerikli gargaraların kullanılması, lezyonun büyümesini engelleyerek ağrıyı azaltabilir. Ayrıca ağır vakalarda; tetrasiklin şurup, nystatin, diphenhydramine ve hydrocortisone karışımından oluşan 'shotgun' solüsyonu tercih edilebilir.

Dr. Ahmet KİĞILI