Covid-19 salgınında hangi aşamadayız? yeni salgın mümkün mü?

Kış Mevsiminde Artan Viral Tehdit: COVID-19 ve Ötesi

Pandeminin başlangıcından bu yana yaklaşık üç yıl geçmesine rağmen, COVID-19 küresel bir sağlık sorunu olmaya devam etmektedir. Virüsün öldürücü gücü azalmış olsa da yayılım hızı sürmektedir. Günümüzde ekonomik ve sosyal nedenlerle önlemlerin gevşetilmesi, maske, mesafe ve temizlik kurallarının ihmal edilmesine yol açmıştır. Hastanelerde rutin test zorunluluğunun kalkmasıyla birlikte, sadece ameliyat hastalarında yapılan taramalarda bile her hafta pozitif vakalarla karşılaşılmaktadır. Üç yıllık korunma sürecinin ardından bağışıklık sistemlerimizin hazırlıksız yakalanması, üst solunum yolu enfeksiyonlarının sıklığını artırmaktadır.

Yeni Bir Tehlike: Covid Soup ve Tripledemic Salgını

Kış aylarında kapalı ve kalabalık ortamlarda zaman geçirilmesi, viral enfeksiyonların yayılımını tetiklemektedir. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve sağlık danışmanları, önümüzdeki günlerde salgının artabileceği ve daha riskli mutasyonların gelişebileceği konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Özellikle ABD'de hızla yayılan BQ-1 ve BQ-1.1 gibi alt varyantlar, literatüre Covid Soup (Covid Çorbası) terimini kazandırmıştır.

Dünya genelinde gözlemlenen bu yeni dalga, sadece COVID-19 ile sınırlı değildir. Aşağıdaki tabloda güncel salgın tablosunu oluşturan temel unsurlar yer almaktadır:

RSV ve İnfluenza: Çocuklar ve Yaşlılar Risk Altında

Son dönemde Respiratuvar Sinsitiyal Virüs (RSV) vakalarında ciddi bir artış gözlemlenmektedir. RSV, dünya genelinde yılda ortalama 160.000 kişinin ölümüne neden olmakta ve bu ölümlerin 100.000'ini 5 yaş altı çocuklar oluşturmaktadır. Öte yandan, İnfluenza (grip) vakaları da geçtiğimiz yıla oranla iki kat artış göstermiştir. Tarihsel olarak 1918 İspanyol gribinin 40-50 milyon can aldığı düşünülürse, gribin COVID-19'dan (6.6 milyon vefat) çok daha tehlikeli olabileceği unutulmamalıdır.

Korunma Yöntemleri: Maske, Mesafe ve Hijyen

Salgın hastalıklarla mücadelede en temel silahımız, bireysel ve toplumsal önlemlere sadık kalmaktır. Havayolu ve damlacık yoluyla bulaşan bu mikroplar, konuşma veya hapşırma sırasında 1,5 metre mesafeye kadar yayılabilir ve havada yaklaşık 3 saat asılı kalabilir.

Sosyal Mesafe ve Maske Kullanımı

Kapalı mekanlarda sosyal mesafeyi korumak her zaman mümkün olmayabilir. Bu noktada yüz maskesi, virüs yüklü damlacıkların yayılmasını engellemede kritik rol oynar. Japonya örneğinde olduğu gibi, maske takma alışkanlığının yaygın olduğu toplumlarda enfeksiyon oranlarının belirgin şekilde düştüğü bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır. Özellikle toplu taşıma, asansör ve kalabalık ortamlarda maske kullanımı mutlaka sürdürülmelidir.

El Hijyeni ve Tokalaşmanın Riskleri

Enfeksiyonların büyük bir kısmı eller yoluyla bulaşmaktadır. Yapılan araştırmalar, tokalaşmanın (el sıkışma) mikrop bulaştırma riskini çarpıcı şekilde ortaya koymaktadır:

• El sıkışma, "beşlik çakmak" (high five) hareketinden 2 kat daha fazla bakteri bulaştırır.
• El sıkışma, yumruk tokuşturmaktan (fist bump) 10 kat daha fazla risk taşır.

Kapı kolları, asansör düğmeleri ve market arabaları gibi ortak kullanım alanlarına dokunduktan sonra ellerin dezenfekte edilmesi hayati önemdedir. Adenovirüs gibi bazı mikropların dezenfektanlara karşı dirençli olabileceği göz önünde bulundurularak, el yıkama alışkanlığı titizlikle uygulanmalıdır.

COVID-19 Komplikasyonları ve Toplum Sağlığı

COVID-19 sadece akut bir hastalık değil, iyileşme sonrası da ciddi hasarlar bırakabilen bir süreçtir. Hastalarda görme ve işitme kaybı, yüz felci, tat-koku kaybı ve denge sorunları gibi kalıcı komplikasyonlar tespit edilmiştir. Dünya genelindeki ölümlerin yarısının önlenebilir hastalıklardan kaynaklandığı gerçeği, koruyucu hekimliğin önemini bir kez daha kanıtlamaktadır.

Sonuç olarak; insanlığın bulaşıcı hastalıkları yenebilmesi için maske, sosyal mesafe, el hijyeni ve tokalaşmama kurallarına tavizsiz bir şekilde devam etmesi gerekmektedir.

Prof. Dr. Mustafa KAZKAYASI