Spina Bifidanın Anne Karnında Onarımı
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Spina Bifida Nedir? Ayrık Omurga Hakkında Temel Bilgiler
Spina bifida, kelime anlamı itibarıyla ayrık veya açık omurga anlamına gelen, omurilik sinirinin hasar gördüğü bir hastalıktır. Bu sağlık sorunu, anne karnındaki gelişimin erken evrelerinde ortaya çıkar ve farklı klinik formlarda görülebilir. Hastalığın temel nedenleri arasında folik asit eksikliği ilk sırada değerlendirilmektedir.
Bunun yanı sıra, hastalığın ortaya çıkışında kalıtsal faktörlerin rol oynayabileceği düşünülmektedir. Hamilelik döneminde yüksek ısıya maruz kalma ve şeker hastalığı gibi durumların da spina bifida riskini artırdığına dair uzman görüşleri mevcuttur. Modern tıp teknolojileri sayesinde bu durum, anne karnında en erken 12. haftadan itibaren saptanabilmektedir.
Spina Bifida Belirtileri ve Eşlik Eden Sağlık Sorunları
Spina bifida, yalnızca omuriliğin açık olması durumuyla sınırlı kalmayıp, sinir sistemini ve diğer organları etkileyen geniş bir komplikasyon yelpazesini kapsamaktadır. Bu hastaların yaklaşık %85’inde beyinde su toplanması (hidrosefali) görülmektedir. Omurilikteki gelişim kusuru, vücudun pek çok sisteminde kalıcı hasarlara yol açabilmektedir.
Hastalıkla birlikte görülebilecek başlıca sağlık sorunları şunlardır:
- Mesane ve böbrek problemleri,
- Beyindeki ek kusurlara bağlı gelişen sinir hasarları,
- Ayak hareketlerinde bozulmalar ve omurga eğrilikleri,
- Kalp sorunları, kabızlık ve dışkı hissetmeme durumu,
- Okul çağında ortaya çıkabilen psikolojik problemler.
Türkiye ve Dünyada Spina Bifida Görülme Sıklığı
Dünya genelinde yaklaşık 10 milyon spina bifida hastası olduğu tahmin edilmektedir. Gelişmiş ülkelerde her bin canlı doğumdan birinde bu hastalık görülürken, Türkiye'deki veriler bölgesel farklılıklar göstermektedir. 2013 yılında İzmir’de düzenlenen Uluslararası Spina Bifida Kongresi verilerine göre Türkiye'deki dağılım şu şekildedir:
| Şehir | Görülme Oranı (Binde) |
|---|---|
| İzmir | 1,5 |
| Elazığ | 2,2 |
| Ankara | 4,0 |
| İstanbul | Daha yüksek (Beklenen) |
Geleneksel Tedavi Yöntemleri ve Ameliyat Sonrası Süreç
Spina bifida ile doğan bebeklerde, doğumdan sonraki ilk 8 saat içinde yapılan cerrahi müdahaleler başarı şansını önemli ölçüde artırmaktadır. Çocuk beyin cerrahisi uzmanları, özellikle hidrosefali tedavisi için çeşitli ameliyatlar gerçekleştirmektedir. Ayrıca, iskelet sistemindeki sorunlar için ortopedik ameliyatlar ve mesane fonksiyonları için çocuk ürolojisi müdahaleleri gerekebilmektedir.
Tedavi süreci cerrahi operasyonlarla sona ermemekte; ameliyat sonrası dönem aileler için oldukça yorucu ve stresli geçebilmektedir. Uygulanan tüm tıbbi yöntemlerin temel amacı, hastanın yaşamını mümkün olduğunca konforlu ve bağımsız hale getirmektir. Hastaların zihinsel ve bedensel özür riski taşıması nedeniyle, tıbbi desteğin yanı sıra toplumsal bilinçlendirme ve tedavi imkanlarına kolay erişim hayati önem taşır.
Modern Yaklaşım: Anne Karnında (Fetal) Cerrahi
Günümüzde spina bifida tedavisindeki en güncel yaklaşım, intrauterin (fetal) cerrahi olarak adlandırılan anne karnındaki girişimlerdir. Bu yöntemle, bebeğin sırtındaki açıklık henüz gebelik devam ederken kapatılır. Bu sayede, omurilikte anne karnında başlayan ve doğum sonrasında devam eden hasarın önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Dünyada 1990’lı yıllardan beri uygulanan bu operasyonlarda iki temel yöntem bulunmaktadır:
- Açık Fetal Ameliyatlar: Sezaryene benzer bir yöntemle rahim açılarak bebeğe ulaşılan ve Amerika’daki merkezlerde tercih edilen yöntemdir.
- Fetoskopik (Kapalı) Ameliyatlar: Anneye ve rahme en az zarar veren, koruyucu ve daha yeni bir yöntemdir.
Türkiye’de Bir İlk: Fetoskopik Cerrahi Başarısı
İstanbul Bilim Üniversitesi bünyesinde 2014 yılında kurulan Spina Bifida Uygulama ve Araştırma Merkezi, Türkiye’de bir ilke imza atarak kapalı yöntemle anne karnında ameliyatları başlatmıştır. İki yıllık hazırlık sürecinin ardından gerçekleştirilen operasyonlarla, bebeklerin sırtındaki açıklık gebelik sürecinde başarıyla kapatılmıştır. Bu teknik dünyada yalnızca Almanya, İspanya ve Brezilya gibi sınırlı sayıdaki ülkede uygulanabilmektedir.
Anne Karnında Müdahale Edilebilen Diğer Hastalıklar
Fetal cerrahi yöntemleri yalnızca spina bifida ile sınırlı değildir. Erken müdahale sayesinde, yüksek risk taşıyan ve kaybedilmesi muhtemel olan pek çok bebek yaşatılabilmektedir. Anne karnında girişim yapılabilen diğer durumlar şunlardır:
- İdrar yolu tıkanıklığına bağlı mesane ve böbrek genişlemeleri,
- Diyafram fıtığı (bağırsakların göğüs boşluğunda olması),
- İkizden ikize transfüzyon sendromu,
- Bazı tümörler ve göğüs kafesinde sıvı birikmesi.
Modern tıp, kaybedilmiş sinir fonksiyonlarını tamamen geri getiremese de, mevcut duruma uyumu kolaylaştıran ve yaşam kalitesini artıran çözümler sunmaktadır. Multidisipliner bir ekip tarafından yürütülen bu süreçler, sağlıklı nesiller yetiştirme hedefinde kritik bir rol oynamaktadır.
