Şema Terapi Nedir? Nasıl Uygulanır?

İlişkilerde Terkedilme Korkusu: Sevgi’nin Hikayesi

İlişkilerde hissedilen yoğun kaygı ve terkedilme korkusu, bireyin geçmiş yaşantılarından beslenen derin psikolojik kökenlere sahip olabilir. Dört aydır Alper ile sağlıklı bir birliktelik sürdüren Sevgi, çevresinden olumlu geri bildirimler almasına rağmen, içsel dünyasında ilişkinin kötüye gideceği ve terk edileceği düşüncesinden kurtulamamaktadır. Bu durum, partnerinden gelen kısa bir mesaj gibi sıradan olayların bile büyük bir duygusal yıkıma yol açmasına neden olabilmektedir.

Sevgi, partnerinden beklediği detaylı cevap yerine sadece kısa bir mesaj aldığında; "Yanlış bir şey mi yaptım?", "Başkasından mı hoşlanıyor?" veya "Beni kendinden soğutmaya mı çalışıyor?" gibi negatif düşünce kalıplarına hapsolmaktadır. Bu anlarda hissedilen kırılmışlık ve incinmişlik hissi, aslında yetişkin bir bireyin tepkisinden ziyade, geçmişteki yaralı bir çocuğun duygusal yansımasıdır. Bu tür duygular sadece romantik ilişkilerde değil, iş ortamında ve sosyal ilişkilerde de benzer şekilde kendini gösterebilir.

Şema Nedir? Erken Dönem Uyum Bozucu Şemalar

Psikoloji literatüründe, özellikle Şema Terapi ekolünde kullanılan "şema" kavramı, aslında erken dönem uyum bozucu şemaları ifade eder. En basit tanımıyla şemalar, bireyin kendisi ve dünya hakkındaki negatif inançlarıdır. Bu inançlar, özellikle çocukluk ve ergenlik dönemindeki yaralayıcı deneyimlerle şekillenir ve yetişkinlikte bireyin işlevselliğini ciddi oranda kısıtlayabilir.

Şemaların Gelişimini Etkileyen Faktörler

Şemaların oluşumunda iki temel unsur kritik rol oynamaktadır:

• Mizaç (Huy): Bireyin doğuştan getirdiği ve kontrolü dışında olan biyolojik eğilimleri.
• Çevresel Yaşantılar: Erken çocukluk ve ergenlik döneminde maruz kalınan olaylar ile doyurulmamış temel çocukluk ihtiyaçları (güvende olma, kabul görme, kendini ifade etme, başarı vb.).

Vaka Analizi: Terkedilme ve Kusurluluk Şemaları

Sevgi’nin yaşadığı güncel problemlerin kaynağını anlamak amacıyla uygulanan Young Şema Ölçeği sonuçları, kendisinde iki baskın şemanın olduğunu göstermiştir: Terkedilme ve Kusurluluk. Bu iki yapı birbirini besleyen bir döngü içerisindedir:

1. Terkedilme Şeması: Yakınındaki insanların onu her an yalnız bırakacağına dair sarsılmaz bir inanç geliştirir.
2. Kusurluluk Şeması: Kendisini sorunlu, beceriksiz ve istenmeyen bir kişi olarak tanımlamasına neden olur.

Sevgi’nin Şemalarını Besleyen Geçmiş Yaşantılar

Sevgi’nin çocukluk dönemine dair paylaştığı anılar, bu şemaların nasıl kökleştiğini açıkça ortaya koymaktadır:

Şema Terapi Neyi Hedefler?

Şema terapi, bireyin güncel sorunlarının arkasında yatan doyurulmamış çocukluk ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçlardan doğan şemaları tespit etmeyi amaçlar. Uzmanlar, şemaların tespitinden sonra bireyin bu yapılarla nasıl başa çıktığını analiz eder. Bu noktada şu soruların yanıtları aranır:

• Hasta şemasına teslim mi oluyor?
• Şemadan kaçıyor mu?
• Şemasıyla aşırı bir savaş (aşırı telafi) halinde mi?
• Şemalar tetiklendiğinde hangi mod (incinmiş çocuk, öfkeli çocuk, cezalandırıcı ebeveyn vb.) devreye giriyor?

Terapinin Temel Amaçları

Şema terapisinin ve terapistin nihai hedefleri şu şekilde sıralanabilir:

1. Farkındalık Kazandırmak: Bireyin uyum bozucu şemalarını ve modlarını fark etmesini sağlamak.
2. Müdahale ve Eğitim: Bilişsel, yaşantısal ve davranışsal tekniklerle şemalarla baş etme yollarını öğretmek.
3. Yönetim ve İnşa: Uyum bozucu modların yönetimini sağlayarak, yerine daha işlevsel şemalar ve sağlıklı modlar inşa etmek.