Psöriazis (Sedef Hastalığı)
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Sedef Hastalığı (Psöriazis) Nedir?
Psöriazis veya halk arasında bilinen adıyla sedef hastalığı, toplumda yaklaşık her 50 kişiden birinde görülen, alevlenmelerle seyreden kronik bir deri hastalığıdır. Kadın ve erkekleri eşit oranda etkileyen bu durum, her yaşta başlayabilir ve yaşam boyu sürebilir. Hastalık, genellikle keskin sınırlı, üzerinde gümüş renginde pullanmalar bulunan kızarıklıklar ile karakterizedir.
Önemli bir nokta olarak, sedef hastalığı iltihabi bir süreç olsa da bulaşıcı değildir. Deride geçici lekelenmelere yol açabilse de kalıcı bir iz bırakmaz. Ancak hastalık sadece deri ile sınırlı kalmayabilir; tırnakları ve eklemleri de etkileyebilir. Orta ve şiddetli vakalarda kalp hastalığı, inme, diyabet, obezite ve hipertansiyon gibi sistemik rahatsızlıkların riski artmaktadır.
Sedef Hastalığının Nedenleri ve Tetikleyicileri
Sedef hastalığının gelişiminde kalıtımsal ve çevresel faktörler birlikte rol oynar. Normal bir deride hücre yenilenme süreci yaklaşık 4 hafta sürerken, sedef hastalarında bu süre 3-4 güne kadar düşer. Bu hızlı hücre çoğalması, deri yüzeyinde karakteristik plakların birikmesine neden olur.
Hastalığı Tetikleyen Faktörler
Sedef hastalığının alevlenmesine neden olan başlıca unsurlar şunlardır:
- Enfeksiyonlar ve stres
- Derinin fiziksel hasar görmesi
- Yoğun güneş ışığı
- Bazı ilaçlar: Beta blokörler (tansiyon ilaçları), lityum ve sıtma ilaçları.
- Steroid içeren hapların aniden kesilmesi
- Yaşam tarzı: Fazla kilo ve alkol tüketimi tedaviyi zorlaştırabilir.
Genetik Yatkınlık
Sedef hastalığında aile öyküsü oldukça önemlidir. Hastaların üçte birinde genetik bir bağ bulunur. Ebeveynlerden birinde hastalık varsa çocukta görülme riski %10, her ikisinde de varsa bu risk %50 seviyesine çıkmaktadır.
Sedef Hastalığı Hakkında Yanlış Bilinenler
Toplumda yaygın olan bazı yanlış kanıların aksine sedef hastalığı şu özelliklere sahiptir:
- Bulaşıcı değildir; temas yoluyla başka birine geçmez.
- Bir enfeksiyon değildir ve kötü hijyenle ilişkili değildir.
- Tek başına bir deri hastalığıdır, doğrudan iç organların bozukluğundan kaynaklanmaz.
Belirtiler ve Şikayetler
Sedef hastalığı bazen hiçbir şikayete yol açmazken, bazen kaşıntı ve ağrıya neden olabilir. Özellikle saçlı deri, bacaklar ve kasıklarda kaşıntı yoğundur. El ve ayak tabanlarındaki tutulumlar, ağrılı çatlaklar oluşturarak günlük yaşamı zorlaştırabilir.
Psoriatik artrit adı verilen eklem tutulumu durumunda; eklemlerde şişme, ağrı ve sabah tutukluğu görülür. Ayrıca hastalık, özellikle gençlerde ve yaygın tutulumu olanlarda depresyon ve intihar eğilimi gibi psikiyatrik riskleri de beraberinde getirebilir.
Sedef Hastalığının Klinik Formları
| Form Adı | Özellikleri |
|---|---|
| Kronik Plak Psöriazis | En yaygın formdur; diz, dirsek ve saçlı deride görülür. |
| Guttat Psöriazis | Gövdede damla benzeri küçük plaklar; genellikle boğaz enfeksiyonu sonrası oluşur. |
| Palmoplantar Psöriazis | Avuç içi ve ayak tabanına yerleşen formdur. |
| Püstüler Psöriazis | İçi irin dolu keseciklerle seyreder; hastanede tedavi gerektirebilir. |
| Eritrodermik Psöriazis | Vücudun %85'inden fazlasının kızardığı, acil müdahale gerektiren ağır formdur. |
| Tırnak Psöriazisi | Tırnakta çökme (pitting), kalınlaşma ve ayrılma ile kendini gösterir. |
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Tanı, uzman bir hekimin klinik muayenesi ile konur; nadiren biyopsi gerekebilir. Kan testleri tanı koymak için değil, tedavi sürecini izlemek için kullanılır.
Tedavi Seçenekleri
Sedef hastalığını tamamen ortadan kaldıran bir kür bulunmasa da, belirtileri kontrol altına alan etkili yöntemler mevcuttur:
- Topikal Tedaviler: Kortizonlu kremler, D vitamini türevleri ve kalsinörin inhibitörleri doğrudan deriye uygulanır.
- Fototerapi: Kontrollü ultraviyole ışık (UVB veya PUVA) tedavisidir. Genellikle haftada 2-3 seans, toplam 8-10 hafta sürer.
- Sistemik Tedaviler: Hap (metotreksat, asitretin) veya biyolojik ajanlar (iğne tedavileri) kullanılır. Biyolojik ilaçlar, özellikle dirençli vakalarda ve eklem tutulumunda çığır açıcı sonuçlar vermektedir.
Bir Sedef Hastası Olarak Dikkat Etmeniz Gerekenler
- Bilgiyi sosyal medyadan değil, bilimsel kanallardan edinin.
- Kullandığınız ilaçların isimlerini ve tarihlerini mutlaka kaydedin.
- Sağlıklı yaşamı benimseyin: İdeal kilonuzu koruyun, dengeli beslenin ve egzersiz yapın.
- Sigarayı bırakın ve stresle baş etme yöntemleri geliştirin.
- Sosyal hayattan kopmayın; hastalığınızın bulaşıcı olmadığını unutmayın.
- Eklemlerinizde ağrı hissederseniz vakit kaybetmeden hekiminize bildirin.
- Tedavi sürecinde süreklilik için mümkünse aynı hekim tarafından takip edilmeye özen gösterin.
İlgili Bilimsel Yayınlar
- Calıskan E, et al. Anti-TNF agent etanercept augments UV-induced skin cancer development. J Dermatolog Treat. 2021.
- Esme P, Caliskan E, et al. A case of psoriasis successfully treated by extracorporeal photopheresis during COVID-19. Transfus Apher Sci. 2021.
- Çaliskan E, et al. Accidental high-dose methotrexate toxicity due to an electronic prescribing error. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2014.
- Çalıskan E, et al. Narrow band ultraviolet-B versus Goeckerman therapy for psoriasis. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2015.
- Açıkgöz G, Çalışkan E. Pediatrik Dermatolojide Fototerapi. Turkderm 2011.
- Çalışkan E. Elli iki Haftalık IXORA-Q Çalışmasından Elde Edilen Sonuçlar. Turkiye Klinikleri Gold J. 2021.
- Doğan C, Caliskan E. Ixekizumab ile Tedavi Edilen Kronik Plak Psoriasisli İki Olgu. Turkiye Klinikleri Gold J. 2021.
- Çalışkan E, et al. Psoriasis nedeniyle infliksimab kullanan hastada gelişen tüberküloz ve kalp yetmezliği. Turkderm 2014.
- Demirel Öğüt N, Eşme P, Çalışkan E. Hidradenitis suppurativa and psoriasis coexistence in Down syndrome. Gulhane Med J 2022.
