PROSTAT KANSERİNİN TANISI

9 Ocak 2026170 görüntülenme

Prostat Kanserinin Tanısı Prostat kanseri ön tanısıyla değerlendirilen hastalar fizik muayene (DRM) biyokimyasal testler, görüntüleme yöntemleri, prostat biyopsisi, histopatolojik değerlendirmeler ile yapılmaktadır. Prostat Spesifik Antijen (PSA) Serum PSA’sı prostat kanseri tanısı koymada önemli bir yere sahiptir. Ancak iyi huylu prostat büyümesi, üretral girişimler ve üriner sistem enfeksiyonları serum PSA’sını yükseltikleri için PSA Prostat kanseri tanısı için spesifik değildir. Bu nedenlerden dolayı PSA’nın Prostat kanseri tanısındaki etkinliğini artırmak için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir. Bunlar; PSA velositesi (zamana bağlı PSA değişim oranı), PSA dansitesi (PSA’nın prostat hacmine olan oranı), yaşa bağlı değişen PSA değeri, PSA ikilenme zamanı (PSADT), Prostat Kanseri Geni 3 (PCA3) ve PSA’nın diğer formları (PSA’nın serbest ve proteine bağlı formları)’dır. Prostat Biyopsisi Ultrasonografi eşliğinde transrektal (TRUS) olarak yapılan prostat biyopsisi, rektal tuşede anormallik olan ve/veya PSA seviyelerinde yükseklik olan hastalarda veya rektal tuşesi normal olan ve yüksek serum PSA seviyeleri olan hastalarda endikedir. Altı kadran prostat biyopsisi standart tekniktir. Ancak günümüzde prostat kanseri yakalama oranlarını artırmak amacıyla 10, 12 kadran ve saturasyon biyopsileride yapılmaktadır. Yeni teknolojilerin gelişmesi ile birlikte multiparametrik Magnetik Rezonans görüntüleme yöntemi ile füzyon biyopsiler de yapılabilmektedir. Görüntüleme Yöntemleri Görüntüleme yöntemleri Prostat kanserinin yaygınlığı ve evrelemesi için yapılmaktadır. Bu amaçla gerekli durumlarda akciğer grafisi, direkt üriner sistem grafisi, intravenöz pyelografi, bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR), endorektal MR görüntüleme ve kemik sintigrafisi yapılabilmektedir. Prostat Kanserinin Patolojisi Prostat tümörleri hücre tipi ve malignite esas alınarak sınıflandırmıştır. Prostat malign tümörlerinin %95’ini adenokarsinom oluşturur. Prostat adenokarsinomunda günümüzde Gleason grade sistemi kullanılmaktadır. Bu sistemde atipi göz önüne alınmaz sadece yapısal diferensiasyon değerlendirilir. Yapısal diferensiasyon 5 patern altında toplanır ve en iyi diferensiye olan patern grade 1, en az diferansiye olan patern de grade 5 olacak şekilde gradelenir. Gleason grade’leri 1 ile 5 olarak değerlendirildiği için gleason skoru da 2 ile 10 arasında değişir. Gleason skoru hesaplaması en fazla görülen patern ile ikincil en sık görülen patern gradenin toplanmasıyla elde edilir. Sadece tek patern görüldüğünde skor paternin kendisiyle toplanması ile elde edilir. Gleason skoru 2-4 arasında değişen tümörler iyi diferansiye, Gleason skoru 5-6 arasında değişen tümörler orta derecede diferansiye, Gleason skoru 8-10 arasında değişen tümörler ise kötü diferansiye olarak tanımlanır.

Yapay Zeka ile geliştirilmiş versiyon

İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir

Prostat Kanseri Tanısı Nasıl Konulur?

Prostat kanseri, erken teşhisin hayati önem taşıdığı bir hastalık olup tanısı çok yönlü bir değerlendirme süreciyle konulmaktadır. Uzmanlar, prostat kanseri ön tanısıyla değerlendirilen hastalar için fizik muayene (DRM), biyokimyasal testler, gelişmiş görüntüleme yöntemleri, prostat biyopsisi ve histopatolojik incelemeleri bir arada kullanır.

Prostat Spesifik Antijen (PSA) Testi ve Önemi

Serum PSA düzeyi, prostat kanseri tanısında kritik bir parametredir. Ancak PSA değerinin yükselmesi her zaman kanser anlamına gelmez; iyi huylu prostat büyümesi (BPH), üriner sistem enfeksiyonları ve üretral girişimler de bu değeri artırabilir. Bu nedenle PSA, prostat kanseri için %100 spesifik bir belirteç değildir.

PSA testinin tanısal etkinliğini artırmak amacıyla şu yöntemler kullanılır:

PSA Velositesi: PSA değerinin zamana bağlı değişim oranı.
PSA Dansitesi: PSA değerinin prostat hacmine oranı.
Yaşa Bağlı PSA: Hastanın yaşına göre normalize edilmiş değerler.
PSA İkilenme Zamanı (PSADT): Değerin iki katına çıkma hızı.
Prostat Kanseri Geni 3 (PCA3): Genetik tabanlı değerlendirme.
PSA Formları: Serbest ve proteine bağlı PSA oranları.

Prostat Biyopsisi Yöntemleri

Transrektal Ultrasonografi (TRUS) eşliğinde yapılan biyopsi, rektal tuşede anormallik saptanan veya PSA seviyesi yüksek olan hastalarda uygulanır. Geleneksel olarak altı kadran biyopsisi standart teknik olsa da, günümüzde kanser yakalama oranını artırmak için 10-12 kadran ve saturasyon biyopsileri tercih edilmektedir. Ayrıca, multiparametrik MR teknolojisi sayesinde füzyon biyopsiler ile hedefe yönelik örnekleme yapılabilmektedir.

Tanıda Kullanılan Görüntüleme Yöntemleri

Kanserin yaygınlığını ve evresini belirlemek amacıyla çeşitli görüntüleme tekniklerinden yararlanılır. Bu süreçte kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:

Akciğer grafisi ve direkt üriner sistem grafisi
Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR)
İntravenöz pyelografi ve endorektal MR
Kemik sintigrafisi (Metastaz değerlendirmesi için)

Prostat Kanseri Patolojisi ve Gleason Skoru

Prostat tümörlerinin %95'ini adenokarsinom oluşturur. Patolojik değerlendirmede, tümörün saldırganlığını belirlemek için Gleason grade sistemi kullanılır. Bu sistemde hücrelerin yapısal farklılaşması (diferansiasyon) 1 ile 5 arasında derecelendirilir.

Gleason Skoru Hesaplaması: En sık görülen patern ile ikinci en sık görülen paternin toplamıyla (2-10 arası) elde edilir.

Gleason Skoru	Diferansiasyon Derecesi
2 - 4	İyi diferansiye (Düşük risk)
5 - 6	Orta derecede diferansiye
8 - 10	Kötü diferansiye (Yüksek risk)

Uluslararası Ürolojik Patoloji Derneği (ISUP) Grade Grupları

Gleason Skor	Grade Grup
2-6	1
7 (3+4)	2
7 (4+3)	3
8 (4+4, 3+5, 5+3)	4
9-10	5

Prostat Kanseri Evrelemesi (TNM Sistemi)

Prostat kanserinin yayılımı TNM (Tümör, Lenf Nodu, Metastaz) sistemi ile sınıflandırılır. Bu sistem, hastalığın lokal mi yoksa uzak organlara mı yayıldığını belirler.

Primer Tümör (T) Kategorileri

T1: Klinik olarak saptanamayan, sadece mikroskopik veya PSA ile bulunan tümörler.
T2: Sadece prostat içinde sınırlı tümör.
T3: Prostat kapsülü dışına veya seminal veziküllere taşan tümör.
T4: Çevre organlara (rektum, mesane, pelvik duvar) invazyon gösteren tümör.

Lenf Nodu (N) ve Metastaz (M) Durumu

N0/N1: Bölgesel lenf nodu metastazı yok veya var.
M1a/b/c: Uzak lenf nodu, kemik veya diğer organ metastazları.

Klinik Evreleme Tablosu

Evre I: T1a, N0, M0, G1 (Düşük yayılım)
Evre II: T1-T2, N0, M0 (Prostata sınırlı)
Evre III: T3, N0, M0 (Kapsül dışı yayılım)
Evre IV: T4 veya N1 veya M1 (İleri evre/Metastatik)

Risk Gruplarına Göre Sınıflandırma

Lokal ve lokal ileri prostat kanseri vakaları, tedavi planlaması için risk gruplarına ayrılır:

Risk Grubu	PSA Değeri	Gleason Skoru (GS)	Klinik Evre (cT)
Düşük Risk	< 10 ng/mL	GS < 7 (ISUP 1)	cT1-2a
Orta Risk	10-20 ng/mL	GS 7 (ISUP 2/3)	cT2b
Yüksek Risk	> 20 ng/mL	GS > 7 (ISUP 4/5)	cT2c
Lokal İleri	Herhangi	Herhangi	cT3-4 veya N+