OBSESİF KOMPULSİF BOZUKLUKTA BAŞLANGIÇ VE SEYİR

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Nedir?

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), obsesyonlar ve/veya kompulsiyonlar ile karakterize edilen kronik bir ruhsal bozukluktur. OKB tanısı alan bireyler, genellikle bu düşüncelerin anlamsızlığının farkındadır ve bu durumu ego-distonik (kişinin kendi benliğine yabancı ve rahatsız edici) olarak deneyimlerler.

Bu bozukluk, kişinin günlük rutinini, mesleki işlevselliğini ve sosyal ilişkilerini önemli ölçüde kısıtlayabilir. Belirtiler genellikle günde bir saatten fazla zaman alacak kadar yoğundur. Hastalığın belirli dönemlerinde bireyler, bu takıntıların aşırı veya anlamsız olduğunu kabul etmektedirler.

Obsesyon ve Kompulsiyon Kavramları

OKB'nin temelini oluşturan iki ana kavram şu şekilde tanımlanmaktadır:

• Obsesyon: İstenmeden gelen, inatçı, tekrarlayıcı ve belirgin bir anksiyete ya da sıkıntı uyandıran düşünce, dürtü veya düşlemlerdir.
• Kompulsiyon: Obsesyonların yarattığı sıkıntıyı azaltmak veya korkulan bir durumdan korunmak amacıyla yapılan yineleyici davranışlar ya da zihinsel eylemlerdir.

Kompulsiyonlar, genellikle majikal düşüncenin bir sonucu olarak kişinin kendisini veya sevdiklerini felaketlerden koruma amacı taşır. Örneğin, bulaşma obsesyonuna karşı el yıkama veya kötü bir durumu engellemek için belirli sayıda ışığı açıp kapatma gibi ritüeller görülebilir. Bu eylemler genellikle korunulması tasarlanan durumla gerçekçi bir bağ taşımaz veya açıkça aşırı düzeydedir.

DSM-IV OKB Tanı Ölçütleri

Klinik tanıda kullanılan DSM-IV kriterlerine göre OKB tanısı için aşağıdaki ölçütler dikkate alınır:

Obsesyon Tanımları

1. Belirgin anksiyeteye neden olan, yineleyici ve sürekli düşünceler, dürtüler veya imgeler.
2. Bu düşüncelerin yalnızca gerçek yaşam sorunları hakkındaki aşırı üzüntülerden ibaret olmaması.
3. Kişinin bu düşünceleri baskılamaya, yok saymaya veya başka bir eylemle etkisizleştirmeye çalışması.
4. Kişinin bu düşünceleri kendi zihninin bir ürünü olarak görmesi (dışarıdan dayatılmış olarak algılamaması).

Kompulsiyon Tanımları

1. Kişinin obsesyona tepki olarak veya katı kurallara göre yapmaktan kendini alıkoyamadığı yineleyici davranışlar.
2. Sıkıntıyı azaltmaya yönelik olan bu eylemlerin, korunulması amaçlanan durumla gerçekçi bir ilişkisinin olmaması veya aşırı düzeyde olması.

OKB Epidemiyolojisi ve Görülme Sıklığı

OKB, toplumda yaklaşık %2,5 oranında görülmekte olup en sık rastlanan dördüncü ruhsal hastalık olarak sınıflandırılmaktadır. Hastalığın yaygınlığı ülkeler arasında farklılık gösterebilir. Örneğin, Tayvan ve Hindistan'da oranlar %0,5-0,9 arasındayken, Kuzey ve Orta Avrupa'da %2,6 ile %3,2 seviyelerine çıkmaktadır.

Gebelik ve doğum sonrası dönemler OKB gelişimi açısından riskli süreçlerdir. Ayrıca, birinci derece akrabalarında OKB olan kişilerde bu bozukluğun görülme sıklığı daha yüksektir.

OKB'nin Etyolojisi: Nedenleri Nelerdir?

Biyolojik ve Genetik Faktörler

Araştırmalar, serotonin adı verilen nörotransmiter seviyesindeki düşüşün OKB gelişimiyle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir. Serotonin dengesizliğinin genetik yollarla ebeveynden çocuğa geçebildiğine dair güçlü kanıtlar bulunmaktadır. Aile çalışmalarında, OKB hastalarının birinci derece akrabalarının %35'inin bu bozukluktan etkilendiği saptanmıştır.

Beyin Görüntüleme Çalışmaları

Modern görüntüleme teknikleri (PET, BT, MRI), OKB hastalarının beyin yapılarında ve işleyişinde belirgin farklar ortaya koymuştur:

• Orbitofrontal Korteks (OFK): Artmış aktivite, ceza algısının artmasına ve inhibisyon (durdurma) bozukluğuna yol açar.
• Kaudat Nükleus ve Talamus: Bu bölgeler arasındaki nöronal bağlantılarda aktivite değişiklikleri gözlenir.
• Bilişsel Etkiler: OKB'li bireylerde dikkatin odağını değiştirmede güçlük ve negatif bilgileri unutmama (yönlendirilmiş unutma testinde başarısızlık) eğilimi görülür.

Hazırlayan: Uzman Klinik Psikolog Nurullah Sarı