Kısırlık nedir ?
- Kısırlık, düzenli ilişkiye rağmen bir yıl boyunca gebelik oluşmaması durumudur; ancak 35 yaş üstü kadınlarda bu bekleme süresi altı aya düşmektedir.
- Tanı sürecinde ilk adım olarak erkekte semen analizi yapılırken, kadında yumurtlama düzeni ve yumurtalık rezervi ultrasonografi veya hormon testleriyle değerlendirilir.
- Tüplerin açıklığını ve rahim yapısını kontrol etmek için adet bitiminde HSG çekilmeli, bilimsel geçerliliği düşük olan postkoital gibi testlerden kaçınılmalıdır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kısırlık (İnfertilite) Nedir ve Ne Zaman Uzmana Başvurulmalıdır?
Kısırlık, düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içerisinde gebelik oluşmaması durumu olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu süre, kadın yaşının 35 ve üzerinde olduğu durumlarda 6 ay olarak kabul edilir. Kadın yaşı 35'in üzerindeyse veya tıbbi öykü ile fizik muayenede kısırlık şüphesi uyandıran bulgular mevcutsa, araştırmalara vakit kaybetmeden başlanmalıdır.
Gebelik şansını optimize etmek için cinsel birleşme sıklığı büyük önem taşır. Haftada en az bir kez cinsel birleşme olması gerekirken, ideal başarı oranı için haftada 2-3 defa cinsel birliktelik önerilmektedir. Cinsel birleşmenin daha seyrek olduğu durumlarda gebelik ihtimali belirgin şekilde azalmaktadır.
Kısırlığın Araştırılmasında İlk Adımlar
Kısırlık nedenlerini belirlemek amacıyla uygulanan tanı süreçlerinde minimalist bir yaklaşım benimsenmelidir. Gereksiz testlerden kaçınmak, hem zaman hem de maliyet kaybını önlemektedir.
Erkek Faktörünün Değerlendirilmesi: Semen Analizi
İnfertilite araştırmalarında ilk yapılması gereken test semen analizidir. Bu testin doğruluğu için şu kriterlere dikkat edilmelidir:
- Test, 2 ay aralıklarla en az iki defa tekrarlanmalıdır.
- Semen analizi sonuçları normal olan bir erkekte ek bir muayeneye ihtiyaç duyulmaz.
- Analiz sonuçları normalse, erkekte kısırlık sorunu olmadığı kabul edilir.
Kadınlarda Yumurtlama Takibi
Semen analizi ile eş zamanlı olarak kadının yumurtlama fonksiyonları incelenir. Düzenli adet gören kadınların %95'i düzenli olarak yumurtlamaktadır. Yumurtlamanın gerçekleşip gerçekleşmediğini anlamak için adetin 19-21. günleri arasında kanda progesteron hormonu tahlili yapılır.
Yumurtalık Kapasitesi (Yumurtalık Rezervi) Saptanması
Kadın kısırlığında en kritik aşamalardan biri yumurtalık rezervinin değerlendirilmesidir. Bu işlem için adet döneminde vajinal ultrasonografi yapılarak antral foliküller (yumurta barındıran minik kistler) sayılır.
| Parametre | Değerlendirme |
|---|---|
| Normal Rezerv | Toplam 6 ve üzeri antral folikül |
| Azalmış Rezerv | Toplam 6'dan az antral folikül |
| Riskli Yaş Sınırı | 37 yaşından itibaren azalma başlar |
| Kritik Yaş Sınırı | 44 yaşından sonra gebelik zorlaşır |
Yumurtalık kapasitesinin erken azalmasına neden olabilecek risk faktörleri şunlardır:
- Ailede erken menopoz öyküsü
- Geçirilmiş yumurtalık kisti ameliyatları
- Tek yumurtalığın alınmış olması
- Endometriozis (çikolata kisti) öyküsü
- Günde 10 adetten fazla ağır sigara kullanımı
Rahim ve Tüplerin Değerlendirilmesi: HSG (Rahim Filmi)
Yumurtlama ve sperm değerleri normal olan çiftlerde, tüplerin açıklığını kontrol etmek amacıyla HSG (histerosalpingografi) çekilir.
- Zamanlama: İşlem, adet bitiminden hemen sonra yapılmalıdır. Bu sayede rahim içi daha net görülür ve olası bir erken gebelik riski önlenir.
- Kapsam: HSG ile rahim iç boşluğu ve tüplerin durumu incelenir. Tüplerin kapalı olup olmadığı ve tıkanıklığın seviyesi belirlenir.
- Dikkat Edilmesi Gerekenler: İlacın basınçlı verilmesine bağlı olarak geçici kramplar veya yalancı tıkanıklıklar (spazm) oluşabilir. HSG, tüplerin açıklığı hakkında bilgi verse de tüplerin işlevi hakkında kesin kanıt sunmaz.
Laparoskopi ve Diğer Testler
Geçmişte tanısal amaçla sıkça kullanılan laparoskopi (teleskop yardımıyla karın içinin gözlenmesi), günümüzde daha çok tedavi edici amaçlarla tercih edilmektedir. Fizik muayenesinde bulgu olmayan kadınlarda tanısal kullanımı kısıtlıdır.
Önerilmeyen Testler: Kısırlık araştırmalarında bilimsel önemi tam kanıtlanmamış bazı testlerin yapılması önerilmemektedir:
- İmmünolojik araştırmalar (antisperm antikorları)
- Postkoital test (ilişki sonrası rahim ağzı sıvısı incelemesi)
Kısırlık teşhisinde en doğru yaklaşım, uzman bir hekim kontrolünde gerekli ve kanıta dayalı testlerin sistematik bir şekilde uygulanmasıdır.
