Erkeğin değerlendirilmesi

Erkek İnfertilitesi ve Değerlendirme Süreçleri

Korunmasız cinsel ilişki ile bir yıl içerisinde çiftlerin %85’inde gebelik elde edilmektedir. Ancak geriye kalan %15'lik kesim, gebe kalmakta yaşadıkları güçlükler nedeniyle uzman hekimlere başvurmaktadır. Yapılan araştırmalar, çocuk sahibi olamayan çiftlerin %20’sinde sorunun doğrudan erkeğe bağlı faktörlerden kaynaklandığını göstermektedir.

Erkeklerde saptanan üreme problemlerinin bir kısmı; hormonal bozukluklar veya sperm kanallarındaki tıkanıklıklar gibi düzeltilebilir faktörler iken, bir kısmı da geçirilmiş kabakulak enfeksiyonuna bağlı testis fonksiyon kaybı gibi düzeltilemeyen faktörlerdir.

Erkek Değerlendirmesinin Temel Amaçları

Erkek infertilitesi incelenirken hedeflenen temel unsurlar şunlardır:

• Düzeltilebilir durumların saptanarak tedavi edilmesi.
• Düzeltilemeyen ağır sperm problemlerinde tüp bebek tekniklerinin planlanması.
• Kemoterapi veya ışın tedavisi gibi üreme sağlığını tehdit eden tedaviler öncesinde spermin dondurularak saklanması.
• Genetik anomali saptanan durumlarda, sağlıklı bir gebelik için mikroenjeksiyon (ICSI) ve preimplantasyon genetik tanı (PGT) yöntemlerinin uygulanması.

Tanı Süreci: Öykü Alımı ve Semen Analizi

Erkeğin değerlendirilmesinde ilk adım, hastanın detaylı tıbbi öyküsünün alınması ve bir ay ara ile iki kez semen analizi (spermiogram) yapılmasıdır. Öykü aşamasında; cinsel ilişki sıklığı, çocukluk hastalıkları, şeker veya akciğer gibi sistemik hastalıklar, geçirilmiş cerrahiler ve toksik ilaç kullanımı titizlikle sorgulanır.

Semen analizi, 2 veya 3 günlük cinsel perhiz sonrası gerçekleştirilir. Bu analizde sperm miktarı, hareketliliği ve sayısı kaydedilir. 1992 Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre normal kabul edilen değerler şöyledir:

Sperm Analizinde Anormallik Saptanan Durumlarda Ek Tetkikler

Semen analizi sonucunda problem görülen hastalarda, sorunun kaynağını belirlemek amacıyla şu ileri tetkikler uygulanır:

1. Detaylı Fizik Muayene

Testislerin büyüklüğü, sperm kanallarında tıkanıklık veya genişleme (varikosel) varlığı, kızarıklık ya da kitle oluşumları uzman hekim tarafından incelenir.

2. Hormonal Değerlendirme

Hormonal yetersizlikler nadir görülse de, özellikle sperm sayısı 10 milyon/ml altında olan veya seksüel fonksiyon bozukluğu yaşayan hastalarda serum FSH ve testosteron ölçümü yapılır. Testosteron düşükse; LH, prolaktin ve serbest testosteron değerlerine bakılır:

• Hormon Eksikliği (Beyin Kaynaklı): FSH, LH ve testosteron seviyeleri düşüktür.
• Testis Kaynaklı Problemler: FSH ve LH normal veya yüksek, testosteron ise normal seviyededir.

3. Ejekülasyon Sonrası İdrar İncelemesi

Meni miktarının çok az veya hiç olmadığı durumlarda, spermin idrar torbasına geri kaçması (retrograd ejekülasyon) ihtimali değerlendirilir. Bu durum genellikle şeker hastalığı veya kanal tıkanıklığı kaynaklıdır.

4. Ultrasonografi ve Genetik Tarama

Fizik muayenede şüphe duyulan (azospermi, kanal tıkanıklığı şüphesi vb.) durumlarda transrektal veya genital ultrasonografi uygulanır. Ağır oligospermi veya azospermi vakalarında ise şu genetik faktörler araştırılır:

• Kistik Fibrozis Mutasyonu: Çift taraflı sperm kanalı (vas deferens) yokluğu ile ilişkilidir.
• Kromozomal Anomaliler: Kısır erkeklerin %7’sinde, azospermisi olanların ise %10-15’inde kromozomal bozukluklara rastlanmaktadır.