KAYGI BOZUKLUĞU / ANKSİYETE

Anksiyete (Kaygı Bozukluğu) Nedir?

Anksiyete, tıp literatüründeki diğer adıyla kaygı bozukluğu, bireyin günlük yaşamını derinden etkileyen psikolojik bir rahatsızlıktır. Her insan gelecekteki belirsiz durumlara karşı zaman zaman endişe duyabilir; ancak kaygı bozukluğu olan kişiler, birçok farklı durum karşısında aşırı, kontrol edilmesi güç ve uzun süreli bir endişe hali yaşarlar. Bu durum, geçici bir huzursuzluktan ziyade kronik bir süreç olarak kendini gösterir.

Kaygı bozukluğunu günlük olağan endişelerden ayıran temel farklar; yaşanan kaygının boyutu, süresi ve kişinin hayatı üzerindeki olumsuz etkileridir. Bu rahatsızlığa sahip bireyler kendilerini sürekli gergin ve diken üstünde hissederler. Kaslarda gerilme, kontrol edilemeyen bir huzursuzluk ve tedirginlik hali hemen hemen her gün tekrarlayarak kişinin yaşam kalitesini kısıtlar.

Kaygı Bozukluğu Tanısı ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük

Bir kişiye profesyonel anlamda kaygı bozukluğu tanısı konulabilmesi için belirli kriterlerin karşılanması gerekir. Altı aylık bir zaman dilimi içerisinde, kişinin kaygı duyarak geçirdiği gün sayısının, kaygısız geçen günlerden daha fazla olması kritik bir eşiktir. Bu süreçte semptomların sürekliliği uzmanlar tarafından titizlikle incelenir.

Rahatsızlığın temelinde rol oynayan bir diğer önemli etmen ise belirsizliğe tahammülsüzlüktür. Belirsizliğe tahammül edemeyen bireyler, geleceğe dair net olmayan durumlar hakkında olumsuz inançlar geliştirirler. Herhangi bir belirsiz olayla karşılaştıklarında, bu duruma karşı aşırı düzeyde olumsuz tepki verme eğilimi gösterirler.

Anksiyete Belirtileri Nelerdir?

Anksiyete hem fiziksel hem de zihinsel olarak geniş bir yelpazede belirti gösterir. En sık karşılaşılan anksiyete belirtileri şunlardır:

• Gergin, huzursuz ve panik halinde hissetmek
• Sürekli kötü olayların olacağı hissi ve olumsuz düşünme
• Kalp atışlarında aşırı hızlanma ve titreme
• Aşırı terleme, yorgunluk ve güçsüzlük hissi
• Odaklanma ve konsantrasyon problemleri
• Ağız kuruluğu, mide problemleri ve baş ağrıları
• Uyku problemleri ve aşırı düşünme hali
• Kaygıyı tetikleyecek ortamlardan kaçınma davranışı
• Ölüm korkusu

Kaygı Bozukluğu Kimlerde Daha Sık Görülür?

İstatistiksel veriler, anksiyete bozukluklarının kadınlarda erkeklere oranla daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. Yaş grupları açısından bakıldığında ise yetişkinlerde çocuklara kıyasla daha yaygın bir tablo mevcuttur. Rahatsızlığın başlangıç dönemi genellikle ergenliğin ileri evreleri veya 20’li yaşların sonlarına tekabül eder.

Çocuklarda ve gençlerde görülen kaygı bozukluklarının içeriği yetişkinlerden farklılık gösterebilir. Ayrıca, cinsiyete bağlı olarak kaygı bozukluğu ile birlikte seyreden eş tanılar (komorbidite) da değişkenlik arz etmektedir.

Anksiyete Bozukluğu Türleri

Kaygı bozukluğu, kişinin odaklandığı konuya ve verdiği tepkiye göre farklı türlere ayrılır:

1. Genelleştirilmiş Anksiyete Bozukluğu

Belirgin bir neden olmaksızın ortaya çıkan, günlük hayatın geneline yayılan aşırı endişe ve gerginlik durumudur.

2. Panik Atak

Ani ve yoğun korku nöbetleridir. Bu esnada göğüs ağrısı, ter boşalması ve kalp hızlanması görülür; kişi o an kalp krizi geçirdiğini veya boğulduğunu düşünebilir.

3. Sosyal Anksiyete Bozukluğu

Başkaları tarafından yargılanma veya olumsuz değerlendirilme korkusu nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınma halidir.

4. Spesifik Fobiler ve Agorafobi

Spesifik fobiler, yükseklik korkusu gibi belirli durumlara odaklıyken; agorafobi, kişinin kapana kısılmış hissedeceği veya yardım alamayacağı yerlerden korkmasıdır.

5. Ayrılık Kaygısı ve Seçici Konuşmama

Bağlanılan kişiden ayrılma düşüncesinin yarattığı yoğun strese ayrılık kaygısı denir. Seçici konuşmama ise çocukların okul gibi sosyal ortamlarda iletişim kurmayı reddetmesidir.

Anksiyete İçin Risk Faktörleri

Anksiyete gelişiminde etkili olan risk faktörleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Tedavi Yöntemleri

Anksiyete bozukluğu tedavi edilmediği takdirde yaşam kalitesini düşürerek depresyona veya madde bağımlılığına yol açabilir. Bu nedenle vakit kaybetmeden profesyonel destek almak kritiktir. Günümüzde anksiyete tedavisi; psikoterapi, ilaç tedavisi ve bilişsel davranışçı terapi yöntemleri ile başarıyla gerçekleştirilmektedir. Kişinin hangi tedavi yöntemine en iyi yanıtı vereceği, uzman kontrolündeki süreçlerle belirlenir.