Karar verme hastalığı

Lao Tzu’nun Bilgelik Dolu At Öyküsü ve Acele Karar Vermenin Zararları

Ünlü düşünür Lao Tzu tarafından aktarılan bir öykü, insan zihninin olayları yargılama hızını ve bu durumun beraberinde getirdiği yanılgıları çarpıcı bir şekilde ele alır. Hayatın akışını sadece küçük bir kesite bakarak değerlendirmek, bizi gerçeklikten uzaklaştırabilir. Bu makalede, Lao Tzu'nun kadim öyküsü üzerinden acele karar verme alışkanlığının sonuçlarını ve hayata bakış açımızı nasıl şekillendirmemiz gerektiğini inceleyeceğiz.

Beklenmedik Olaylar Karşısında İnsan Tutumu

Köyün birinde yaşayan, maddi olarak fakir ancak Kral’ın bile kıskandığı dillere destan bir beyaz ata sahip olan yaşlı bir adamın hikayesi, sabrın ve tarafsızlığın önemini vurgular. Kral, bu eşsiz at için ihtiyara büyük bir servet teklif etse de ihtiyar, atını bir dost olarak gördüğü için satmayı reddetmiştir. Bir sabah atın kaybolması üzerine köylüler ihtiyarı "bunaklık" ve "talihsizlik" ile suçlamış, atı Kral'a satmadığı için pişman olması gerektiğini savunmuşlardır.

Yaşlı adamın bu duruma verdiği yanıt, bilgelik dolu bir ders niteliğindedir:

• "Sadece at kayıp deyin, çünkü gerçek bu."
• "Ondan ötesi sizin yorumunuz ve verdiğiniz karar."
• "Atın kaybolması bir talihsizlik mi yoksa bir şans mı? Bunu henüz bilmiyoruz."

Olayların Zincirleme Etkisi: Şans mı, Talihsizlik mi?

Hayat, tek bir olaydan ibaret değildir; her olay bir sonrakinin başlangıcıdır. İhtiyarın öyküsünde yaşanan gelişmeler, olayların göründüğü gibi olmadığını kanıtlar niteliktedir:

Köylüler her aşamada yeni bir yargıya varırken, ihtiyar her seferinde erken karar verme hastalığına dikkat çekmiştir. Ona göre bilinen tek gerçek, o an yaşanan fiziksel durumdur; bunun gelecekte ne getireceğini sadece yaratıcı bilebilir.

Lao Tzu’ya Göre Karar Vermek: Aklın Durması Hali

Lao Tzu, öyküsünü şu can alıcı tespitlerle tamamlar: Acele karar vermeyin. Hayatın küçük bir dilimine bakarak tamamı hakkında hüküm vermek, aklın düşünmeyi ve gelişmeyi durdurması anlamına gelir. Akıl, doğası gereği insanı sürekli bir karara zorlasa da yaşam, bir yolun bitip yenisinin başladığı, bir kapının kapanıp başkasının açıldığı sonsuz bir gezidir.

Karar Verme Hastalığından Kurtulmanın Yolları

Günümüzde pek çok insan, yaşanan her olayda müneccimlik yapma ve kehanetlerde bulunma eğilimindedir. Bu durum adeta genlerimize işlemiş bir savunma mekanizması olsa da, aslında diğer tüm olasılıkları reddetmek anlamına gelir. Oysa her seçeneğe açık olmak, olayları ve kendimizi sınırlandırmamaktır.

Karar verme hastalığından kurtulmak için şu prensipler benimsenmelidir:

1. Sabretmek ve İzlemek: Olayların sonucunu görmeden nihai bir yargıya varmamak gerekir.
2. Durumu Olduğu Gibi Değerlendirmek: Olasılıklara ve olumsuz ihtimallere odaklanmak, gereksiz endişe ve korku yaratır.
3. Akışa Güvenmek: Hiçbir durum sonsuza kadar sürmez; iyiler anı bırakır, kötüler ise zamanla unutulur.

Sonuç olarak, eskilerin de dediği gibi: "Yaşa ve gör!" Yaşamadan ve sürecin tamamını görmeden, bir olayın nasıl sonuçlanacağını kestirmek mümkün değildir. Gerçek bilgelik, acele kararların dar kalıplarına sıkışmadan hayatın akışını izleyebilmektedir.