İmmün Trombositopeni (İTP): Belirtiler, Tanı ve Güncel Tedavi
- İmmün trombositopeni (İTP), bağışıklık sisteminin trombositleri yok etmesiyle oluşan ve kanama eğilimiyle kendini gösteren otoimmün bir hastalıktır.
- Hastalık süresine göre yeni tanı, persistan ve kronik olarak sınıflandırılırken; tanısı diğer olasılıkların elendiği dışlama yöntemiyle konulur.
- Tedavi süreci trombosit seviyesine göre planlanır ve kortikosteroidler gibi birinci basamak yöntemlerden dirençli vakalarda kullanılan ileri ilaç tedavilerine kadar basamaklı bir yol izlenir.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
İTP (İmmün Trombositopeni) Nedir?
İmmün trombositopeni (İTP), bağışıklık sisteminin vücuttaki trombositleri (kan pulcuklarını) yabancı bir tehdit olarak algılayıp yok etmesiyle karakterize, otoimmün bir hastalıktır. Klinik olarak trombosit sayısının 100.000/µL altına düşmesi ile tanımlanır. Türkiye'deki istatistiklere bakıldığında, her 100.000 kişide yaklaşık 5 ile 10 arasında İTP vakasına rastlanmaktadır.
Bu hastalık her yaş grubunda görülebilen bir sağlık sorunudur. Ancak seyrine bakıldığında, çocuklarda genellikle akut (kısa süreli) bir tablo izlenirken, erişkin bireylerde hastalığın kronikleşme eğiliminde olduğu gözlemlenmektedir.
İTP Belirtileri Nelerdir?
Vücuttaki trombosit sayısının kritik seviyelerin altına inmesi, kanama eğiliminin artmasına neden olur. Belirtilerin şiddeti, doğrudan kandaki trombosit miktarına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Yaygın olarak görülen İTP belirtileri şunlardır:
- Cilt yüzeyinde oluşan peteşi (küçük kırmızı noktalar) ve ekimoz (morluklar),
- Diş eti, burun veya idrar yollarında meydana gelen kendiliğinden kanamalar,
- Kadınlarda normalden daha aşırı ve uzun süreli adet kanaması,
- Küçük kesiklerde veya çarpmalarda kanamanın normalden uzun sürmesi,
- Çok ağır vakalarda hayati risk taşıyan iç organ veya beyin kanaması.
İTP Türleri ve Sınıflandırılması
İTP, hastalığın devam etme süresine ve altında yatan nedenlere göre farklı kategorilerde değerlendirilir. Süre bazlı sınıflandırma şu şekildedir:
| İTP Türü | Süre Aralığı |
|---|---|
| Yeni Tanı İTP | 3 aydan kısa süren vakalar |
| Persistan İTP | 3 ile 12 ay arası süren vakalar |
| Kronik İTP | 12 aydan uzun süren vakalar |
Nedenlerine göre ise ikiye ayrılır: Birincil (primer) İTP'de hastalığı tetikleyen bilinen bir neden bulunmazken; ikincil (sekonder) İTP, lupus, hepatit C veya belirli ilaçların kullanımı gibi ikincil faktörlere bağlı olarak gelişir.
İTP Tanısı Nasıl Konulur?
İTP tanısı, diğer olası hastalıkların elendiği bir dışlama yöntemi ile konulur. Tanı sürecinde izlenen temel adımlar şunlardır:
- Tam Kan Sayımı: Yalnızca trombosit düşüklüğünün saptanması beklenir.
- Periferik Kan Yayması: Diğer hematolojik hastalıkların varlığını dışlamak için kritik bir testtir.
- Kemik İliği Biyopsisi: Gerekli görülen seçilmiş olgularda uygulanır.
- Destekleyici Testler: Anti-trombosit antikorlar ve trombopoietin düzeyleri tanıyı pekiştirmek için kullanılabilir.
İTP Tedavi Yöntemleri
Tedavi süreci, genellikle trombosit sayısının 20.000-30.000/µL seviyesinin altına düşmesi veya aktif kanama belirtilerinin ortaya çıkmasıyla başlatılır. Tedavi protokolleri basamaklı bir yapıdadır:
Birinci Basamak Tedaviler
Bu aşamada temel amaç trombosit sayısını hızla güvenli seviyeye çekmektir. Kortikosteroidler (prednizon, yüksek doz deksametazon) ve intravenöz immünoglobulin (IVIG) en sık başvurulan yöntemlerdir.
Dirençli Vakalar ve İleri Tedaviler
Birinci basamak tedaviye yanıt vermeyen hastalarda; eltrombopag, romiplostim veya avatrombopag gibi trombopoetin reseptör agonistleri ile rituksimab ve fostamatinib tercih edilir. Geçmişte sıkça uygulanan splenektomi (dalağın alınması), günümüzde artık ikincil bir seçenek olarak değerlendirilmektedir.
Uzman Görüşü
Doç. Dr. Mahmut Bakır Koyuncu, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı bünyesinde, İTP başta olmak üzere tüm trombosit hastalıklarının tanı, takip ve tedavi süreçlerini aktif olarak yürütmektedir. Uzman desteği ve randevu talepleriniz için doktorsitesi platformu üzerinden iletişime geçebilirsiniz.
