FANİLİĞİN KAYGISI

Fanilik ve Varoluşun Birincil Kaygısı: Ölüm

Fanilik, diğer bir deyişle ölümlülük, varoluşumuzun en temel ve birincil kaygısıdır. Birçoğumuz için "ölüm" sözcüğü, telaffuz edilmesi dahi güç, gerçek anlamı algılandığında dayanılması zor bir kavramdır. Günlük hayatta bu sözcüğü bazen şakayla karışık veya gelişigüzel kullansak da, derinlemesine düşündüğümüzde kalbimizin hızlandığını ve yaşadığımıza dair bir kanıt aradığımızı fark ederiz.

Dilimizdeki Kaçış: "Ölmek" Yerine Neden "Vefat Etmek" Diyoruz?

Ölümle olan bu çekişmemiz, kendisini en çok dilimizde gösterir. Birinin vefatını anlatırken doğrudan "öldü" demek yerine; vefat etti, kaybettik veya sizlere ömür gibi dolaylı ifadeleri tercih ederiz. "Vefat etmek" ifadesindeki "etmek" eylemi, sanki ölümü kişinin kendi kontrolünde gerçekleştirdiği bir eylem gibi sunarak bize sahte bir kontrol hissi verir.

"Öldü" Demenin Ağırlığı ve Toplumsal Algı

Lise yıllarımda babamın vefatını "babam öldü" diyerek paylaştığımda, öğretmenimin beni "yani vefat etti" diyerek düzeltmesi, bu kavramın toplumsal ağırlığını gösteren önemli bir örnektir. O an, "öldü" demenin ölene bir saygısızlık olduğu hissine kapılmıştım. Oysa bugün anlıyorum ki, "öldü" demek, insanın kendi ölümlülüğünü doğrudan hatırlaması ve kabul etmesi anlamına gelmektedir.

"Kaybetmek" Kavramı ve Varoluşsal Teselli

"Birini kaybetmek" ifadesi, yitirmeyi simgelese de aslında derinlerde bir teselli barındırır. Kaybetmek, kişinin artık hayatımızda olmadığını ancak bir yerlerde var olmaya devam ettiğini ima eder. Bu söylemle, sevdiğimiz kişinin tamamen yok olmadığını, sadece bizim ulaşamayacağımız bir yerde olduğunu kendimize fısıldayarak acıyı hafifletmeye çalışırız.

Ölüm Korkusu ve Psikolojik Yansımaları

Danışmanlık süreçlerimde yas olgularıyla çalışırken, kişilerin ölümü kabullenebilmeleri için "vefat" ve "kaybetme" gibi yumuşatılmış sözcüklerle yüzleşmelerini sağlarım. Ölüm korkusu, bir yakının kaybıyla birlikte soyut bir mit olmaktan çıkıp somut bir gerçeğe dönüşür. Bu yüzleşme, "Onu aldıysa beni de alma ihtimali vardır" düşüncesini tetikleyerek kişiyi kendi faniliğiyle karşı karşıya getirir.

Ölüm Korkusunun Tetiklediği Psikolojik Rahatsızlıklar

Ölüm gerçeğiyle baş etmek için kullandığımız savunma mekanizmaları bazen o kadar kemikleşir ki, çeşitli psikolojik sorunlar ortaya çıkabilir. Bu süreçte sıkça rastlanan tablolar şunlardır:

• Yaygın Kaygı Bozukluğu
• Obsesif Kompulsif Bozukluk (Takıntı Hastalığı)
• Agorafobi
• Hipokondri (Hastalık Hastalığı)
• Depresyon

Belirsizlik, Kontrol İhtiyacı ve Kaçış Yolları

İnsan zihni için en zorlayıcı durumlardan biri belirsizliktir. Ölüm, sonunun ne olduğu ve nereye gidildiği bilinmeyen büyük bir değişimdir. Bu belirsizlik; yoğun kaygı, tedirginlik ve korkuyu beraberinde getirir. Hayat üzerinde kontrol sağlama arzumuz, bizi bu belirsizliğe karşı savunma kalkanları hazırlamaya iter.

Sonuç: Neden Ölümü Konuşuyoruz?

Peki, neden bu kadar kaçındığımız bir konuyu ele alıyoruz? Belki de bu yazıyı yazmak ve ölümü açıkça konuşmak, benim de bu kaçınılmaz gerçekle baş etme yöntemimdir. Ölümle her yüzleşme, aslında hayatın değerini tekrar sorgulamak ve yaşamın tadını çıkarma kararı almak için bir fırsattır.

Psikolog Nilüfer TUNCA