Erkeklerde İNFERFİLİTE (KISIRLIK) Sebepleri

İnfertilite (Kısırlık) Nedir?

İnfertilite, düzenli cinsel birlikteliğe ve herhangi bir korunma yöntemi uygulanmamasına rağmen bir yıllık süre zarfında gebelik sağlanamaması durumudur. Sağlıklı çiftlerde gebelik şansı ilk 3 ayda %57, 6 ayda %72, birinci yılın sonunda %85 ve ikinci yılın sonunda %93 civarındadır.

Çocuk sahibi olmak isteyen çiftlerin ovulasyon (yumurtlama) dönemini takip etmesi kritik öneme sahiptir. Spermler kadın vücudunda ortalama 48 saat, yumurta ise 18-24 saat canlı kalabilir. Bu nedenle, kısırlık tedavisine geçilmeden önce adetin ilk gününden itibaren 11. ve 16. günler arasında iki günde bir cinsel ilişki önerilmektedir.

Kısırlık Görülme Sıklığı ve İstatistikler

Günümüzde infertilite, doğurganlık çağındaki çiftlerin yaklaşık %15'ini etkileyen yaygın bir sağlık sorunudur. İstatistiksel veriler şu şekildedir:

• Her 7-8 çiftten biri kısırlık sorunu ile karşılaşmaktadır.
• İkinci çocuk isteyip başarılı olamayanlarda sekonder (ikincil) infertilite oranı 6'da 1'dir.
• Türkiye'de yaklaşık 2-3 milyon, ABD'de ise 10 milyon çift bu problemle karşı karşıyadır.

Kısırlığı Etkileyen Faktörler ve Yaşın Önemi

İnfertilite tanısı ve başarısında belirli prognostik faktörler rol oynar. Bunlar; kısırlık süresi, birincil veya ikincil olması, sperm sayımı ve kadının yaşıdır.

Kadın yaşı, doğurganlık potansiyelini doğrudan etkiler. 35 yaşından sonra doğurganlık belirgin şekilde azalır. Bu nedenle 35 yaş üzeri kadınlarda bekleme süresi 1 yıldan 6 aya indirilir. 25 yaşındaki bir kadına oranla doğurganlık potansiyeli;

• 35 yaşında %50,
• 38 yaşında %25,
• 40 yaş üzerinde ise %5'in altına düşer.

Erkeklerde yaş ilerledikçe cinsel arzu azalsa da sağlıklı erkekler her yaşta çocuk sahibi olma potansiyeline sahiptir.

Kısırlıktan Kim Sorumludur?

Kısırlık vakalarında sorumluluk kadın ve erkek arasında neredeyse eşit dağılmıştır. Vakaların dağılımı şu şekildedir:

Tanı Süreci: Önce Kim Doktora Başvurmalı?

Çiftlerin sürece beraber başlaması en idealidir. Ancak tetkiklerin kolaylığı nedeniyle öncelikle erkeğin incelenmesi önerilir. Erkeğin tanı süreci (sperm sayımı, hormon testleri, USG) kadınlara göre daha kısa ve zahmetsizdir. Kadınlarda ise hormon takibi, HSG (rahim filmi) ve laparoskopi gibi daha uzun ve kompleks yöntemler uygulanır.

Gebelik İçin Gereken Normal Şartlar

1. Kadında düzenli yumurtlama olması.
2. Tüplerin yumurtayı yakalayabilmesi.
3. Sperm sayısının, hareketliliğinin ve yapısının yeterli olması.
4. Spermlerin rahim ağzından geçerek tüplere ulaşması.
5. Tüplerde döllenmenin gerçekleşmesi ve embriyonun rahme tutunması.
6. Embriyonun genetik olarak sağlıklı olması.

Erkek İnfertilitesi: Nedenler ve Tetkikler

Erkeklerde kısırlık temel olarak sperm üretim bozuklukları, kanal tıkanıklıkları ve çevresel faktörlerden kaynaklanır.

Başlıca Nedenler:

• Varikosel: Testis damarlarının genişlemesidir. İnfertil erkeklerin %35-50'sinde görülür.
• Kriptorşizm (İnmemiş Testis): Testislerin yüksek ısıya maruz kalarak sperm üretiminin bozulmasıdır.
• Hormonal Nedenler: FSH ve LH hormonlarının düzensizliği.
• Enfeksiyonlar: Kabakulak orşiti, tüberküloz ve cinsel yolla bulaşan hastalıklar.
• Genetik Faktörler: Klinefelter sendromu (47 XXY) ve Y kromozomu delesyonları.

Normal Semen Değerleri (WHO Kriterleri):

• Hacim: En az 1,5 ml
• Toplam Sayı: En az 39 milyon
• Konsantrasyon: Ml'de en az 15 milyon
• Hareketlilik (Motilite): En az %40
• Morfoloji (Yapı): En az %4 (Kruger testi)

Tedavi Yöntemleri ve Yardımcı Üreme Teknikleri

Tedavi, saptanan nedene göre planlanır. Yaşam tarzı değişiklikleri (sigarayı bırakma, kilo kaybı, stresten uzak durma) tüm süreçlerde destekleyicidir.

1. İlaç ve Hormon Tedavileri

• Enfeksiyon Tedavisi: Antibiyotik ve antioksidan kullanımı.
• Hormonal Tedavi: Hipogonadotropik hipogonadizm durumunda hCG ve FSH takviyeleri.
• Ampirik Tedavi: Vitamin E, Karnitin, Çinko ve Selenyum gibi destekler.

2. Cerrahi Müdahaleler

• Mikroskobik Varikosel Ameliyatı: Sperm kalitesinde %75 düzelme sağlar.
• Vazovazostomi / Vazoepididimostomi: Tıkanıklıkların mikrocerrahi ile açılması.
• TURED: Ejakulator kanal tıkanıklıklarının kapalı ameliyatla açılması.

3. Yardımcı Üreme Teknikleri

• Aşılama (IUI): Yıkanmış spermlerin rahim içine verilmesi. Başarı oranı %20 civarındadır.
• Tüp Bebek (IVF): Yumurta ve spermin laboratuvarda birleştirilmesi.
• Mikroenjeksiyon (ICSI): Tek bir spermin doğrudan yumurta içine enjekte edilmesi. Gebelik oranı %50-60'tır.

Azospermi (Sıfır Sperm) ve Mikro-TESE

Menide hiç sperm bulunmaması durumuna azospermi denir.

• Obstrüktif (Tıkanıklığa Bağlı): Üretim var ancak kanallar tıkalıdır.
• Non-Obstrüktif (Üretim Bozukluğu): Üretim yok denecek kadar azdır. Tek çözüm Mikro-TESE ameliyatıdır.

Mikro-TESE, mikroskop altında testis dokusunun incelenerek sperm odaklarının aranması işlemidir. Bu yöntemle sperm bulma şansı yaklaşık %50'dir. Eğer ilk denemede sperm bulunamazsa, 6 aylık hormonal stimülasyon sonrası işlem tekrarlanabilir.