Disosiyatif Bozukluk: Ruhun Savunma Mekanizması ve "Çözülme" Süreçleri

Disosiyatif Bozukluk, özellikle yoğun travma öyküsü olan bireylerde görülen; bellek, kimlik ve bilinç bütünlüğünün bozulmasıyla karakterize bir ruhsal tablodur. Halk arasında "bayılma" veya "farklı birine dönüşme" gibi belirtilerle kendini gösteren bu durum, aslında zihnin dayanılamayacak kadar ağır duygusal yüklerden korunma çabasıdır. Bu makalede, disosiyatif bozukluğun nedenleri, psödo-epileptik nöbetlerin doğası ve güncel tedavi yaklaşımları literatür eşliğinde ele alınmaktadır.

1. Disosiyatif Bozukluk Nedir?

Kelime anlamı "çözülme" olan disosiyasyon; normalde bir bütün halinde çalışan bilinç, bellek, kimlik ve çevre algısı arasındaki bağın kopmasıdır. Türkiye'de psikiyatri başvurularının yaklaşık %5-10'unu oluşturan bu tablo, beyinde yapısal bir hasar olmamasına rağmen nörolojik hastalıkları taklit eden belirtilerle seyreder (APA, 2013).

2. Nedenleri: Travma ve Savunma Düzeneği

Disosiyatif bozuklukların kökeninde neredeyse her zaman çocukluk çağı travmaları (istismar, ihmal, şiddet) yer alır. Çocuk, baş edemediği ağır stres karşısında zihinsel olarak ortamdan uzaklaşmayı bir hayatta kalma stratejisi olarak öğrenir.

Sigorta Metoforu: Disosiyatif bayılmalar, elektrik sistemindeki sigortanın yüksek voltaj karşısında atmasına benzer. Birey, kaldıramayacağı yoğunluktaki öfke, korku veya üzüntüye maruz kaldığında, zihin sistemi korumak adına bilinci geçici olarak kapatır.

3. Belirtiler ve Klinik Tipler

Literatürde (DSM-5 ve ICD-11) disosiyatif belirtiler şu kategorilerde incelenir:

Disosiyatif Bayılmalar (Psödo-epilepsi): En sık görülen belirtidir. Sara nöbetine benzer ancak beyindeki elektriksel bir bozukluktan değil, ruhsal sıkıntıdan kaynaklanır. Hasta genellikle çevreyi duyar ama tepki veremez.
Disosiyatif Amnezi (Unutkanlık): Travmatik olayların veya kişisel bilgilerin ani bir şekilde hatırlanamamasıdır.
Disosiyatif Kimlik Bozukluğu: Kişinin içinde farklı "kişilik durumlarının" varlığı ve bu durumlar arasında geçişler yaşanmasıdır.
Depersonalizasyon / Derealizasyon: Kişinin kendi bedenine veya çevreye yabancılaşması, her şeyi bir rüya içindeymiş gibi algılamasıdır.

4. Tedavi ve Yaklaşım Prensipleri

Disosiyatif bozukluk, telkine yatkınlığın yüksek olduğu bir tablodur. Bu nedenle tedavi süreci profesyonel bir zeminde yürütülmelidir:

Doğru Müdahale: Bayılma anında hastaya soğan koklatmak veya sert müdahalelerde bulunmak stresi artırır. Hastayı sakin bir alana alıp nöbetin geçmesini beklemek en sağlıklı yaklaşımdır.
Psikoterapi: Tedavinin altın standardı psikoterapidir. Özellikle EMDR ve Bilişsel Davranışçı Terapi, travmatik anıların işlenmesi ve bireyin daha olgun savunma mekanizmaları geliştirmesi için etkilidir.
Aile İşbirliği: Ailenin, belirtiler sadece ortaya çıktığında değil, genel süreçte destekleyici olması tedavinin başarısını belirler.

Sonuç

Disosiyatif bozukluk bir "hastalık" olmaktan ziyade, ruhun ağır yaralara verdiği bir tepkidir. Uygun psikoterapi desteği ile bu "sigorta atma" davranışının yerine, duygularla sağlıklı baş etme yöntemleri geliştirilebilir ve kişi bütüncül kimliğine yeniden kavuşabilir.

Kaynakça:

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.).
Putnam, F. W. (1997). Dissociation in Children and Adolescents: A Developmental Perspective.
Şar, V. (2011). Epidemiology of Dissociative Disorders: An Overview.

Etiketler

PsikoterapiDisosiasyon nedirPsikolojik travmalar

Yazar Hakkında

Klinik Psikolog Süleyman Çetin

Psikoloji Klinik Psikolog

Klinik Psikolog Süleyman Çetin, psikolojik danışmanlık ve klinik psikoloji alanında güçlü akademik altyapısı ve sahaya dayalı geniş deneyimiyle öne çıkan bir uzmandır. Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik lisans eğitiminin ardından Klinik Psikoloji yüksek lisansını tamamlayan Süleyman Çetin; travma, afet ruh sağlığı, yas, psikolojik dayanıklılık, çocuk-ergen-yetişkin psikoterapisi, EMDR, bilişsel davranışçı terapi (BDT), oyun terapisi, çözüm odaklı terapi ve psikososyal destek alanlarında uzmanlaşmıştır. 6 Şubat Kahramanmaraş depremleri sonrası depremzedelerle, mültecilerle ve farklı kırılgan gruplarla aktif olarak çalışmış; Sınır Tanımayan Doktorlar, Travma ve Afet Ruh Sağlığı Çalışmaları Derneği ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarında psikoterapist ve danışman eğitimci olarak görev almıştır. Sakarya’da klinik psikolog olarak danışanlarına bilimsel temelli, etik ve bütüncül bir yaklaşımla hizmet sunan Süleyman Çetin, aynı zamanda akademik araştırmalar, kongreler ve yayınlarla mesleki gelişimini sürdürmekte; bireylerin ruhsal iyilik halini güçlendirmeyi ve kalıcı psikolojik iyileşmeyi hedeflemektedir.