Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); okul öncesi ve okul döneminde belirgin hale gelen, etkileri erişkinliğe kadar uzanabilen nörogelişimsel bir bozukluktur. Bu durum, bireyin akademik, sosyal ve günlük yaşam becerilerini doğrudan etkileyen temel davranışsal farklılıklarla kendini gösterir.

Okul Öncesi ve Okul Döneminde DEHB Belirtileri

DEHB belirtileri, çocuğun gelişim evrelerine göre farklılık gösterebilir. Özellikle yapılandırılmış faaliyetlerin başladığı dönemlerde bu belirtiler daha görünür hale gelir:

• Okul Öncesi Dönem: Bu dönemdeki çocuklar oyuncakla oynamak veya boyama yapmak gibi odaklanma gerektiren etkinliklerde uzun süre kalamazlar ve oldukça çabuk sıkılırlar.
• Okul Dönemi: Öğretmeni dinlemekte güçlük çekme, ev ödevlerinin başında uzun süre oturamama ve verilen görevleri tamamlamakta zorluk çekme sık karşılaşılan durumlardır.

Önemli Not: Hareketliliği fazla olan çocuklar genellikle daha erken fark edilirken; sadece dikkat eksikliği belirtileri baskın olan ve normal hareketlilik düzeyindeki çocuklar daha geç yaşlarda fark edilmektedir.

DEHB’nin Temel Bileşenleri

DEHB'nin temel yapısını üç ana belirti kümesi oluşturur: dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik. Yaş ilerledikçe hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerinde azalma görülebilirken, dikkat eksikliği belirtileri daha ileri yaşlara kadar devam edebilmektedir.

1. Dikkat Eksikliği Belirtileri

Dikkat eksikliği, bireyin bilişsel kaynaklarını bir noktaya odaklamasında yaşanan güçlüğü ifade eder. Başlıca belirtiler şunlardır:

• Odaklanmakta zorluk çekmek ve dikkati yaşın gerektirdiği sürece sürdürememek.
• Aynı faaliyete uzun süre devam edememek.
• Unutkanlık yaşamak ve özel eşyaları sık sık kaybetmek.
• Basit yönergeleri akılda tutamamak.
• Dikkatsizce hatalar yapmak ve önemli detayları gözden kaçırmak.

2. Hiperaktivite Belirtileri

Hiperaktivite, çocuğun yaşıtlarına oranla çok daha hareketli olması durumudur. Bu kategorideki belirtiler şunlardır:

• Fazla hareketlilik ve yerinde duramama hali.
• Otururken dahi el ve ayakları sürekli hareket ettirmek.
• Çok konuşmak ve derste söz verilmeden konuşmaya başlamak.
• Yetişkinlerin konuşmasını bölmek ve laf arasına girmek.
• Karşısındakini dinlemekte zorluk çekmek.

3. Dürtüsellik Belirtileri

Dürtüsellik, sonuçları düşünmeden hareket etme eğilimidir. En belirgin özellikleri şunlardır:

• İsteklerin ertelenememesi ve hemen karşılanmasını istemek.
• Sonunu düşünmeden hareket etmek.
• Aceleci ve sabırsız tavırlar sergilemek.
• Sıra beklemekte güçlük çekmek.

DEHB Tanısı Nasıl Konulur?

Öğretmen veya aile tarafından yukarıda belirtilen semptomlar fark edildiğinde, vakit kaybetmeden bir çocuk ve ergen psikiyatri uzmanına başvurulmalıdır. Süreç, uzman tarafından yapılacak detaylı bir değerlendirmeyi kapsamalıdır. Unutulmamalıdır ki; DEHB tanısı sadece çocuk ve ergen psikiyatri uzmanı tarafından konulmalıdır.