DEPRESYON VE BİLİŞSEL DAVRANIŞÇI TERAPİ
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Depresyon Nedir? Duygudurum Bozukluklarının Tanımı ve Belirtileri
Depresyon, bireyin kendisini sürekli bir şekilde üzgün, kederli ve mutsuz hissettiği, bulunduğu pozisyona karşı kararsızlık, çaresizlik ve ümitsizlik içinde olduğu bir duygudurum bozukluğudur. Bu süreçte kişi kendisini yetersiz, suçlu ve değersiz olarak algılar. Yaşam kalitesini derinden etkileyen bu tabloya genellikle iştah değişiklikleri, uyku bozuklukları, odaklanma güçlüğü ve karar alma zorlukları eşlik eder.
Eğer bu belirtilerin önüne geçilmezse, depresyonun ilerleyen safhalarında özkıyım ve intihar düşünceleri, hatta bu yönde faaliyetler gözlemlenebilmektedir. Bu nedenle semptomların erken fark edilmesi ve profesyonel destek alınması kritik önem taşır.
DSM-5 Tanı Kriterlerine Göre Depresyon Türleri
Günümüzde ruh sağlığı dünyasının ortak kabul gördüğü DSM-5 (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) tanı kitabında depresyon, duygudurum bozuklukları başlığı altında tanımlanmıştır. Halk arasında genel olarak "depresyon" olarak adlandırılan durum, klinik literatürde majör depresif bozukluk olarak karşılık bulur.
Depresif bozukluklar; şiddeti, süresi ve diğer kriterlere göre şu alt başlıklara ayrılmaktadır:
- Süreğen Depresif Bozukluk (Distimi)
- Adet Öncesi Disforik Bozukluk
- Yıkıcı Duygudurum Düzensizlik Bozukluğu
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve Depresyon Tedavisi
Aaron T. Beck tarafından kurulan Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), günümüzde hem işlevselliği hem de bilimselliği nedeniyle en çok tercih edilen psikoterapi ekolüdür. Bu yöntem; bireyin bilişsel yapısına, yani düşüncelerine, inanışlarına ve bu bilişler doğrultusunda sergilediği davranışlara odaklanır.
BDT süreci, kişiye yaşamı boyunca zihninde gelişen olumsuz koşullanmaları ve bunun sonucunda oluşan inanç sistemini fark ettirmeyi hedefler. Diğer ekollerden farklı olarak, terapi süreci boyunca danışana çeşitli baş etme yolları öğretilir. Böylece işlevsiz düşünce ve davranış örüntülerinin önüne geçilmesi amaçlanır.
BDT'nin Temel Amacı ve Duygular Üzerindeki Etkisi
Terapi odasında temel amaç, işlevsiz ve bireye iyi gelmeyen düşüncelerin gerçekçi düşünceler ile yer değiştirilmesidir. Bilişsel Davranışçı ekol, düşünce düzeyindeki bu değişim sağlandığında bireyin duygularının da aynı doğrultuda düzeleceğini savunur. Depresyondaki kararsızlık, ümitsizlik, çaresizlik ve değersizlik hisleri göz önüne alındığında, BDT'nin bu bozukluğun tedavisindeki etkinliği net bir şekilde görülmektedir.
Bilişsel Davranışçı Terapi’nin Bilimsel Etkililiği
Bilişsel Davranışçı Terapi, bilimselliğe ve kanıta dayalı bulguların uygulamaya aktarılmasına büyük önem verir. Özellikle kanser hastaları gibi ölüm gerçeğiyle yüz yüze gelen gruplarda BDT'nin depresyon ve anksiyete üzerindeki başarısı bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır.
| Hasta Grubu | Bulgular ve İyileşme Oranları |
|---|---|
| Genel Kanser Hastaları | Depresyon oranları %8 ile %24, majör depresif belirtiler %10 ile %25 arasındadır. |
| Meme Kanseri (Yeni Tanı) | Majör depresyon tanısı oranı %11 olarak belirlenmiştir. |
| İleri Evre Kanser | Depresyon oranları %5 ile %26 arasında değişkenlik göstermektedir. |
Bilimsel Araştırmalardan Örnekler
BDT'nin etkinliğini kanıtlayan önemli araştırmalar şunlardır:
- Edelman ve Arkadaşları (1999): İleri evre meme kanseri olan 62 kadına 8 hafta boyunca BDT odaklı grup terapisi uygulanmış ve hastaların depresyon düzeylerinde anlamlı bir azalma kaydedilmiştir.
- Evans ve Connis (1995): 72 depresif kanser hastası üzerinde yapılan çalışmada; BDT ve sosyal destek gruplarına katılan bireylerin depresif semptomlarının azaldığı belgelenmiştir.
- Yavuzşen ve Arkadaşları (2012): Türkiye'de yapılan bu çalışmada, meme kanseri hastalarına stres yönetimi, problem çözme ve bilişsel yeniden yapılandırma teknikleri uygulanmıştır. Sonuçta anksiyete ve depresyonda pozitif yönde anlamlı iyileşmeler gözlemlenmiştir.
