Çocuklarda tikler ,takıntılar ve terapi yöntemleri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Çocuklarda Tik Bozukluğu Nedir?
Tik, istemli çalışan çizgili beden kaslarında istem dışı olarak ortaya çıkan, aralıklı ve tekrarlayıcı kasılmalardır. Genellikle çocukluk ve erken ergenlik döneminde başlayan bu durum, en sık 6-7 yaş civarında gözlemlenir. Sağlıklı çocukların %12-14'ünde görülebilen tikler, erkek çocuklarda kızlara oranla üç kat daha fazla ortaya çıkmaktadır.
Tiklerin Temel Özellikleri ve Çeşitleri
Tikler vücudun farklı bölgelerinde çeşitli şekillerde tezahür edebilir. En yaygın görülenler göz kırpma, kaş kaldırma, burun kıvırma ve dudak oynatma gibi yüz tikleridir. Bunun yanı sıra boyun, gövde ve ekstremitelerde de kasılmalar oluşabilir. Bazı durumlarda boğaz temizleme veya öksürük şeklinde sesli tikler de görülebilir.
Tiklerin seyri hakkında bilinmesi gereken önemli noktalar şunlardır:
- Süre: Bir aydan kısa sürenlere "geçici tik", bir yıldan fazla sürenlere ise "kronik tik" denir.
- Değişkenlik: Bir çocukta birden fazla tik görülebilir; bazen biri biterken diğeri başlayabilir.
- Kontrol: Tikler kısa bir süre için istemli olarak engellenebilir ancak uykuda tamamen kaybolurlar.
- Dış Etkenler: Tiklerin sıklığı ve şiddeti zaman zaman değişebilir; özellikle stres durumlarında artış gösterir.
Çocuklarda Tiklerin Nedenleri Nelerdir?
Tiklerin oluşumunda hem biyolojik hem de çevresel faktörler rol oynamaktadır. Uzun süreli fiziksel tahrişler veya taklit yoluyla öğrenme de tetikleyici olabilir. Genel olarak nedenler şu şekilde sıralanabilir:
- Genetik Yatkınlık: Aile bireylerinde tik öyküsünün bulunması.
- Aile Tutumları: Aşırı baskıcı, otoriter eğitim tarzı ve çocuğun sürekli eleştirilmesi.
- Psikolojik Faktörler: Sevgi yetersizliği, özgüven eksikliği, kardeş kıskançlığı ve aile içi geçimsizlikler.
- Çevresel Stres: Kaygı verici yaşam alanları ve çocuğun yeteneklerinin üzerinde zorlanması.
- Organik Nedenler: Tikin ortaya çıktığı bölgedeki uzun süreli fiziksel rahatsızlıklar.
Tik Bozukluğu Olan Çocuğa Yaklaşım Nasıl Olmalı?
Anne ve babalar, çocuklarını eleştirmek yerine bu durumun istem dışı geliştiğini bilerek hareket etmelidir. Çocuğun gerginliğini azaltmak ve ebeveynin kendi kaygısını çocuğa yansıtmaması kritik önem taşır. Eğer tikler sadece belirli durumlarda ortaya çıkıyorsa, o anki huzursuzluk veya ilgi ihtiyacı değerlendirilmelidir. Ancak ilgi çekmek amacıyla yapıldığı düşünülse bile çocuğa tamamen kayıtsız kalınmamalı; bunun yerine kaliteli zaman ayrılarak belirtilerin sönmesi sağlanmalıdır.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Tedavi süreci, detaylı bir öykü alımı ve eşlik eden diğer psikiyatrik sorunların (dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü vb.) tespiti ile başlar. Tedavi planı tiklerin şiddetine göre şu yöntemleri kapsayabilir:
| Tedavi Yöntemi | Uygulama Amacı |
|---|---|
| Stres Yönetimi | Kaygı faktörlerini ortadan kaldırmak ve baş etme becerilerini artırmak. |
| İlaç Tedavisi | Karmaşık tiklerde ve yaşam kalitesinin bozulduğu durumlarda tercih edilir. |
| Davranışçı Tedaviler | Tiklerin kontrol altına alınmasını sağlayan teknikler uygulanır. |
| Aile Eğitimi | Ebeveynlerin çocukla olumlu iletişim kurmasını hedefleyen bilgilendirmelerdir. |
| Alternatif Yöntemler | Transkraniyal manyetik uyarım ve cerrahi operasyonlar (son yıllarda önem kazanmaktadır). |
Tikler çocuğun günlük yaşantısını, hareketlerini ve sosyal ilişkilerini zorlaştırabilir. Bu nedenle, belirtiler fark edildiğinde mutlaka bir pedagog veya çocuk psikiyatrına başvurularak uzman yardımı alınmalıdır.
