ÇOCUKLARDA ÖZGÜVEN
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Özgüven ve Öz Değer Kavramı
Özgüven, tüm insanlar için temel bir duygusal gerekliliktir. Bireyin kendisine biçtiği öz değer oranında bir özgüvene sahip olduğu kabul edilir. Yaşantımızın ilk yıllarından itibaren önce bir kimlik oluşturur, ardından bu kimliğe belirli bir değer kazandırırız.
Kim olduğumuzu tanımladıktan sonra, bu kimliğin sevdiğimiz ve sevmediğimiz özelliklerine karar veririz. İşte özgüven sorunu, tam olarak bu noktada bizim kendi içsel yargı gücümüzün bir sonucu olarak ortaya çıkar.
Çocukluk Döneminde Özgüven Gelişimi
Özgüvenin gelişiminde, özellikle çocukluk döneminin ilk yıllarındaki anne tutumları ve yetiştirme biçimi kritik bir rol oynar. Bu süreç, çocuğun kendisi hakkındaki duygularının oluşumunda ve özgüven derecesinin belirlenmesinde oldukça önemlidir. Çocuk, çevresinden aldığı tepkiler doğrultusunda kendisine ilişkin olumlu ya da olumsuz bir benlik algısı edinir.
Ebeveyn tutumlarının çocuk üzerindeki etkileri şu şekilde kategorize edilebilir:
- Olumsuz Etkiler: Ebeveynlerden biri aşırı eleştirel, yüksek beklentili, mükemmeliyetçi ya da aşırı korumacı ise çocuğun bağımsızlığı engellenir. Bu durum çocuğun kendisini yeteneksiz, yetersiz ve değersiz hissetmesine neden olur.
- Olumlu Etkiler: Sevgi gören, ilgi ve yakınlık bulan, fikirlerine değer verilen çocukların özgüveni sağlıklı gelişir. Sorumluluk verilen ve başarıları övülen çocuklar, kendilerini değerli bir birey olarak görürler.
Özgüveni Gelişen ve Gelişmeyen Çocuklar Arasındaki Farklar
| Özgüveni Gelişen Çocuk | Özgüveni Gelişmeyen Çocuk |
|---|---|
| Gereksinim duyduğu ilgiyi görür. | Sevildiğini ve önemsendiğini hissetmez. |
| Fikirlerine değer verilir ve önemsenir. | Sürekli eleştirilir ve olduğu gibi kabul edilmez. |
| İyi yaptığı şeyler için takdir edilir. | Sürekli başkalarıyla kıyaslanır. |
| Hatalarında doğru yönlendirilir. | Beklediği yakınlığı ve desteği bulamaz. |
Kendini değersiz hisseden ve özgüveni gelişmeyen çocuklar; aile, okul ve toplum içerisinde çeşitli uyum sorunları yaşayabilirler.
Güven ve Güvensizlik Duygusu Ne Zaman Oluşur?
Gelişimsel süreçte bebeğin 0-12 ay arasındaki dönemde "güven" ya da "güvensizlik" olarak adlandırılan kritik bir evreden geçtiği bilinmektedir. 1-3 yaş arasındaki dönem ise duygusal ve kişilik gelişiminin en belirgin görüldüğü süreçtir.
Özerklik evresi olarak tanımlanan bu dönemde çocuk, anne bağımlılığından uzaklaşarak kendi ayakları üzerinde durmaya ve dünyayı keşfetmeye çalışır. Bu süreçte çocuğun deneyimleri gelecekteki özgüvenini şekillendirir:
- Eziklik ve Utanç: Eğer çocuk sürekli cezalandırılır, kızgınlığa maruz kalır veya aşırı koruyucu tutumla engellenirse eziklik ve utanç hisseder.
- Özerklik ve Güven: Anne ve baba, çocuğun kendi kendini kontrol etme isteğini destekler ve izin verici olursa, çocuk özerklik içinde güven duygusu kazanır.
Ebeveynler İçin Özgüven Artırıcı Öneriler
Çocuğunuzun sağlıklı bir öz değer geliştirmesi için aşağıdaki yaklaşımları sergilemeniz önerilir:
- Duygusal Açıklık: Ona karşı duygularınızda açık olun ve onun hislerine mutlaka önem verin.
- Gerçekçi Beklentiler: Çocuğunuzun gerçek kapasitesinin farkında olun ve beklentilerinizi yaşına, seviyesine uygun şekilde belirleyin.
- Model Olma: Davranışlarınızla ona her zaman iyi bir model teşkil edin.
- Yapıcı Eleştiri: Çocuğunuzun hatalarını, kişiliğini hedef almadan ve onu suçlamadan tartışın.
- Bireysel Farklılıklar: Her çocuğun kendine özgü bir yeteneği olduğunu ve birbirlerinden farklı olduklarını unutmayın.
- Sorumluluk ve Takdir: Yaşına uygun sorumluluklar verin; yaptığı her şeye değer verdiğinizi ve onu takdir ettiğinizi hissettirin.
- Seçim Hakkı: Basit tercihler yapmasına izin vererek bu tercihlerine saygı duyun.
