Çocuklarda davranış problemlerinin sebepleri

Çocuklarda Davranış Problemlerinin Temel Nedenleri

Çocuklarda görülen davranış problemleri, hastalık, uykusuzluk, açlık veya kayıp gibi organik durumların dışında geliştiğinde genellikle belirli bir amaca hizmet eder. Bu davranışlar temel olarak bir şeyi elde etmek ya da bir durumdan kaçmak amacıyla sergilenmektedir. Davranışın altında yatan bu işlevleri anlamak, çözüm süreci için en kritik adımı oluşturur.

Elde Etme Amaçlı Sergilenen Davranış Problemleri

Çocuklar, isteklerini ifade etmek veya ihtiyaç duydukları bir unsura ulaşmak için çeşitli problem davranışlara başvurabilirler. Elde etme amaçlı gerçekleşen bu davranışlar şu başlıklar altında incelenmektedir:

• Yiyecek elde etme: Belirli bir gıdaya ulaşma isteği.
• İlgi elde etme: Çevresindeki yetişkinlerin veya akranlarının dikkatini çekme çabası.
• Nesne veya etkinlik elde etme: Oyuncak, yapboz veya sevilen bir aktiviteye ulaşma arzusu.
• Duyusal uyaran elde etme: Vücudun ihtiyaç duyduğu bir uyarımı sağlama amacı.

Örneğin; yemek sırasında ağlayan bir çocuk, çok sevdiği bir yiyeceği elde etmek istiyor olabilir. Annesi yanından ayrıldığında oyuncağını yere atan ve bu sayede annesinin geri gelmesini sağlayan çocuk, aslında ilgi elde etmeyi hedeflemektedir. Benzer şekilde, arkadaşı elinden yapbozunu aldığında vuran bir çocuk nesne elde etme amacı güderken; tırnak yiyen bir çocuk bu eylemden duyusal bir haz alıyor olabilir.

Kaçma Amaçlı Sergilenen Davranış Problemleri

Bazı durumlarda çocuklar, kendilerini rahatsız eden veya yapmak istemedikleri bir durumdan uzaklaşmak için problem davranış sergilerler. Kaçma amaçlı davranışların temel hedefleri şunlardır:

• Yiyecekten kaçma: Sevilmeyen bir besini tüketmeyi reddetme.
• İlgiden kaçma: İstenmeyen sosyal temastan uzaklaşma.
• Nesne veya etkinlikten kaçma: Zorlayıcı veya sıkıcı bulunan görevleri yapmama isteği.
• Duyusal uyarandan kaçma: Rahatsız edici ses, ışık veya dokulardan korunma çabası.

Bu duruma örnek olarak; sevmediği yemeği yememek için tabağı yere atan veya ağlayan bir çocuğun sergilediği kaçma davranışı gösterilebilir. Fiziksel temastan hoşlanmayan bir çocuğun kendisine sarılmak isteyen ebeveynine vurması, sosyal ilgiden kaçınma isteğidir. Masa başı etkinliklerden kaçınmak için sürekli tuvalete gitmek istemek veya yüksek sesli ortamlarda ağlayarak duyusal uyarandan kaçmak da sık karşılaşılan örnekler arasındadır.

Davranışların İşlevsel Analizi ve Önemi

Organik bir sebep bulunmadığı takdirde, çocukların sergilediği her problem davranışın mutlaka bir işlevi vardır. Bu işlevlerin doğru belirlenmesi, çocuğa doğru yaklaşım sergilemek açısından hayati önem taşır.

Sonuç olarak, çocuklarda görülen bu tepkilerin kaynağını saptamak için işlevsel analiz yönteminden yararlanılmalıdır. Davranışın nedenini doğru analiz etmek, problemin kalıcı olarak çözülmesine olanak tanır.