ÇOCUK VE ERGENLERDE BİPOLAR BOZUKLUK
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Bipolar Bozukluk ve Alt Grupları
Bipolar Bozukluk, klinik özelliklerine ve atakların niteliğine göre temel olarak Bipolar I ve Bipolar II olmak üzere iki ana alt gruba ayrılmaktadır. Bu ayrım, hastanın yaşadığı epizodların şiddeti ve süresine göre belirlenir.
Bipolar I Bozukluk
Bipolar I Bozukluk, temel özelliği itibarıyla klinik bir seyir izleyen bir veya daha fazla Manik Epizod veya Karma Epizod ile karakterize edilir. Bu gruptaki bireylerde, manik dönemlerin yanı sıra çoğu kez bir veya daha fazla Majör Depresif Epizod da gözlemlenmektedir.
Bipolar II Bozukluk
Bipolar II Bozukluk ise bir veya daha fazla Majör Depresif Epizod ile birlikte, en az bir Hipomanik Epizodun eşlik ettiği klinik bir tabloyu ifade eder. Bu tanıda, tam bir manik atak yerine daha hafif seyreden hipomanik ataklar ön plandadır.
Çocuk ve Ergenlerde Yaygınlık
Bipolar Bozukluk (BPB), çocukluk ve ergenlik döneminde yetişkinlere oranla daha nadir görülmektedir. Belirtilerin ilk ortaya çıkışı sıklıkla 15-19 yaş aralığında gerçekleşmektedir. Yapılan araştırmalar, 14-18 yaş aralığındaki gençlerde yaygınlığın %1 civarında olduğunu göstermektedir.
Özellikle Majör Depresif Bozukluk tanısı alan ergenlerin %20-40'ında, ilk atağı izleyen 5 yıl içerisinde manik veya manik-depresif karma epizodlar gelişebilmektedir. Bu durum, erken teşhisin önemini artırmaktadır.
Çocuk ve Ergenlerde Risk Faktörleri
Çocuk ve ergenlerde Bipolar Bozukluk gelişimi üzerinde etkili olan çeşitli risk faktörleri bulunmaktadır. Bu faktörler şu şekilde sıralanabilir:
- Genetik Yatkınlık: Ailede BPB öyküsünün bulunması en güçlü risk faktörüdür; anne veya babada hastalık varsa çocukta risk 3 kat artar.
- Davranışsal Geçmiş: Yıkıcı davranım bozuklukları, DEHB veya dikkat eksikliği öyküsü olanlarda risk 2 kat daha fazladır.
- Erken Çocukluk Belirtileri: Bebeklik döneminde görülen yeme, uyku problemleri ve sık ağlama nöbetleri.
- Uyum ve Denetim Güçlüğü: Bebeklik ve çocuklukta yaşanan uyum zorlukları, abartılı gülme ve kendini denetleme güçlüğü.
- Mizaç Özellikleri: Öfkeli, huzursuz bir bebeklik dönemi ve çocuklukta görülen distimi.
- Madde Kullanımı: Erken yaşta alkol veya madde kullanımına başlanması.
Depresyonu Olan Çocuklarda Manik Atak Riski
Halihazırda depresyon yaşayan bir çocukta aşağıdaki belirtilerin varlığı, gelecekteki bir manik atak riskinin daha yüksek olduğunu gösterir:
- Ailede Bipolar Bozukluk öyküsü.
- Psikomotor yavaşlama.
- Belirgin mizaç dalgalanmaları.
- Psikotik özelliklerin varlığı.
Hastalığın Gidişatı ve Klinik Seyri
Erken başlangıçlı Bipolar Bozukluk genellikle kronik bir gidişat sergiler. Bu vakalarda hızlı döngülü seyir, ciddi huzursuzluk ve agresif mizaç patlamaları daha sık görülür. Ergenlik öncesi dönemde tablo; kısa hipomani atakları, davranım bozuklukları ve dürtü sorunları ile atipik bir seyir izleyebilir.
| Ergenlik Dönemi Başlangıçlı BPB Özellikleri | Yetişkin Dönemi Başlangıçlı BPB ile Farklar |
|---|---|
| Atak Sıklığı | Daha sık ataklar görülür |
| Döngü Hızı | Hızlı döngülü süreç daha yaygındır |
| Eşlik Eden Bozukluklar | Daha fazla komorbidite (eştanı) görülür |
| İyilik Dönemleri | İyilik dönemleri daha seyrektir |
| Atak Şiddeti | Karma ve psikotik ataklar daha sıktır |
BPB tanısı alan çocuk ve ergenlerde; okul başarısızlığı, sosyal ilişkilerde bozulma, yasal sorunlar, madde kötüye kullanımı ve intihar girişim riski ciddi oranda artış göstermektedir.
Eştanı (Komorbidite) Durumları
Çocukluk ve ergenlik dönemi Bipolar Bozukluğu, nadiren tek başına görülür. En sık eşlik eden psikiyatrik bozukluklar şunlardır:
- DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu)
- Davranım Bozukluğu
- Karşıt Olma-Karşıt Gelme Bozukluğu
Temel Tanı Ölçütleri
Manik Epizod Tanı Kriterleri
A. En az 1 hafta süren, anormal derecede yükselmiş, sınırlanmamış veya irritabl (tepkisel) bir duygudurumun varlığı.
B. Bu süreçte aşağıdaki semptomlardan en az 3'ü (duygudurum sadece irritabl ise 4'ü) belirgin şekilde bulunmalıdır:
- Özgüvende aşırı artış veya grandiyozite (büyüklenme).
- Uyku ihtiyacında belirgin azalma.
- Basınçlı konuşma veya aşırı konuşkanlık.
- Fikir uçuşmaları veya düşüncelerin yarışması hissi.
- Dikkat dağınıklığı.
- Hedefe yönelik aktivitelerde artış veya psikomotor ajitasyon.
- Riskli ve haz veren aktivitelere (maddi, cinsel vb.) aşırı katılım.
Depresif Epizod Tanı Kriterleri
En az 2 hafta süreyle, aşağıdaki 9 ölçütten en az 5'inin bulunması gerekir (1. veya 2. madde mutlaka olmalıdır):
- Gün boyu süren depresif duygudurum (çocuklarda irritabilite görülebilir).
- Etkinliklere karşı ilgi kaybı veya zevk alamama (anhedoni).
- Belirgin kilo kaybı veya alımı (çocuklarda beklenen kilo alımının olmaması).
- Uykusuzluk (insomnia) veya aşırı uyku hali.
- Psikomotor ajitasyon veya retardasyon.
- Enerji kaybı ve bitkinlik.
- Değersizlik veya aşırı suçluluk duyguları.
- Odaklanma güçlüğü veya kararsızlık.
- Yineleyen ölüm düşünceleri veya intihar tasarıları.
