BİRİSİ İÇİN BESİN OLAN BİR ŞEY, BAŞKASI İÇİN ZEHİR OLABİLİR
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Beslenme ve Sağlık İlişkisi: Kaliteli Yaşamın Anahtarı
Beslenme, insanın büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan öğeleri vücuduna alıp kullanabilme sürecidir. Özellikle çocukluk dönemlerinde edinilen yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı, bireyin yaşam boyu kaliteli ve uzun bir ömür sürdürebilmesi için kritik bir öneme sahiptir.
Bebeklik döneminden itibaren başlayan besin alerjileri ve intoleransları, insan hayatını doğrudan etkileyen unsurlar arasındadır. Bu tür hassasiyetleri olan bireylerin beslenme düzenine çok küçük yaşlardan itibaren dikkat edilmelidir. Diyetten çıkarılan besinlerin yerine uygun alternatifler konulmalı, bu sürecin yetersiz ve dengesiz beslenmeye yol açması engellenmelidir.
Besin Reaksiyonları: Vücudun Gıdalara Verdiği Tepkiler
Tükettiğimiz her besin vücutta olumlu ya da olumsuz bir reaksiyon meydana getirebilir. Belirli bir gıdaya karşı toleransınız olmasına rağmen onu tüketmeye devam ederseniz; vücudunuzda baş ağrısı, kronik ağrı ve sindirim sistemi bozuklukları gibi yaşam kalitesini düşüren yangısal reaksiyonlar gelişebilir.
Vücuda alınan besinlerin veya besinle birlikte gelen diğer etkenlerin yarattığı immünolojik ya da immünolojik olmayan tablolara genel olarak besin reaksiyonları denir. Bu reaksiyonlar temel olarak iki ana gruba ayrılmaktadır:
1. Besin İntoleransı
İmmünolojik sistemin dahil olmadığı, vücutta alerjik semptomların görülmediği ancak diğer mekanizmaların anormal çalışması sonucu ortaya çıkan tablodur. Besin intoleransı; metabolik bozukluklar, besindeki toksik maddeler, farmakolojik özellikler veya enfeksiyöz nedenlerle oluşabilir. İngiliz Alerji Vakfı verilerine göre Avrupa ve ABD toplumunun %45'i bu sorunu yaşamaktadır.
2. Besin Alerjileri
Bağışıklık sisteminin besinlere karşı gösterdiği aşırı duyarlılık reaksiyonlarıdır. Bu süreçte savunma sisteminin parçası olan immünoglobulin E (IgE) molekülleri başrol oynayabileceği gibi, IgE'nin yer almadığı reaksiyonlar da gözlenebilir. Bağışıklık sisteminin tepkisiyle oluşan bu kronik inflamasyon; obezite, çölyak, egzama, hipertansiyon ve otizm gibi pek çok farklı hastalığın temel nedeni olabilir.
Besin Alerjisi ve İntoleransı Arasındaki Farklar
Besin alerjileri ve intoleransları sıklıkla birbirine karıştırılsa da görülme sıklıkları ve mekanizmaları farklıdır:
| Özellik | Besin Alerjisi | Besin İntoleransı |
|---|---|---|
| Görülme Sıklığı (Yetişkin) | Yaklaşık %1 | Çok daha yaygın |
| Görülme Sıklığı (Çocuk) | Yaklaşık %8 | Yaygın |
| Bağışıklık Sistemi | Doğrudan etkilenir (IgE vb.) | Genellikle etkilenmez |
| En Yaygın Tür | Süt, yumurta, yer fıstığı | Laktoz intoleransı |
Besin Alerjilerinde Kullanılan Tanı Testleri
Besin alerjilerinin teşhisinde modern tıbbın kullandığı çeşitli yöntemler bulunmaktadır. Bu yöntemler şunlardır:
- Diyet Eliminasyonu: Şüpheli besinlerin diyetten çıkarılmasıdır. Özellikle çocuklarda büyüme ve gelişmenin etkilenmemesi için vitamin ve mineral eksikliğine karşı dikkatli olunmalıdır.
- Deri Testleri: Prick, scratch, intradermal ve saft testlerini kapsar.
- Total ve Spesifik IgE Ölçümü (RAST): Kandaki antikor seviyelerini ölçer.
- Çift Kör Plasebo Kontrollü Besin Provokasyon Testi: Tanıda altın standart kabul edilir.
- Lenfosit Proliferasyon Testi
- Bazofil Histamin Salınım Testi
- Besin İntoleransı Testi
Besin İntoleransı Testleri ve Uygulama Süreci
Besin intoleransı testi, kronik inflamatuar reaksiyonlara yol açan gıdaların belirlenmesinde kullanılır. En ideal yöntem, doğruluk oranı yüksek olan koldan alınan kan örneği ile yapılan testtir. Bu testler sayesinde vücudun hangi gıdanın proteinine karşı Ig tipi globulinler (antikor) ürettiği tespit edilir.
Günümüzde popüler olarak kullanılan test yöntemleri şunlardır:
- York Test, Pinner Test ve Cambridge Test: IgG antikor seviyelerini yükselten besinleri tanımlar.
- LTT (Lenfosit Transformasyon Testi): Gıdalar, metaller ve alerjenlere karşı gelişen Tip IV alerji tanısında kullanılır.
Tedavi ve Beslenme Yaklaşımı
Besin intoleransı saptanan bireylerde semptomların düzelmesi için 3-4 hafta süreyle tetikleyici gıdalardan kaçınılmalıdır. Bu süreçte beslenme yeterliliğini korumak adına benzer besin profiline sahip alternatif gıdalar diyete eklenmelidir. Diyet çeşitliliği artırılmalı ve gastrointestinal mikrobiyotayı korumak için besin girişi kademeli olarak takip edilmelidir.
Referanslar:
- Prof. Dr. Emel Tüfekçi Alphan, Hastalıklarda Beslenme Tedavisi, 2013.
- Elana Lavine, MD, Blood testing for sensitivity, allergy or intolerance to food, CMAJ 2012.
- Dr. Papatya BAYRAK, Besin Alerjileri, Sağlıkta Birikim.
- Scott Gavura, IgG Food Intolerance Tests, Science Based Medicine, 2012.
- M. C. E. Lomer, Review article: food intolerance, 2014.
