BASİT YUMURTALIK KİSTİ ve ÇİKOLATA KİSTİ
- Yumurtalık kistleri çoğunlukla basit follikül kistlerinden oluşur ve genellikle tedavi gerektirmeden iki ay içinde kendiliğinden kaybolur.
- Çikolata kistleri (endometriozis), şiddetli ağrı ve kısırlığa yol açabilen, rahim dışı doku yerleşimiyle karakterize daha karmaşık yapılardır.
- Tedavi yaklaşımı kistin türüne ve boyutuna göre değişmekte olup; basit kistler takip edilirken, 4 cm üzerindeki çikolata kistleri için cerrahi veya tüp bebek yöntemleri uygulanmaktadır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Yumurtalık Kistleri ve Follikül Kistleri Nedir?
Yumurtalık kistleri, kadın hastalıkları arasında en sık karşılaşılan (%75 oranında) oluşumlardır. Bu kistler, kadının her ay ürettiği ve içinde yumurta hücresi barındıran folliküllerin (içi sıvı dolu keseler), çeşitli nedenlerle çatlayamaması (ovulasyonun gerçekleşmemesi) sonucu meydana gelir. Genellikle 3 cm boyutunda olan bu kistler, nadiren 5 cm'ye kadar ulaşabilmektedir.
Basit Yumurtalık Kistlerinin Özellikleri ve Belirtileri
Yumurtalık follikül kistleri, ultrasonda solit (katı) bir görüntü içermez; sadece basit sıvı görüntüsü verirler. Genç kadınlarda daha sık görülen bu kistler, genellikle tesadüfen yapılan kontrollerde saptanır. Basit yumurtalık kistlerinin temel özellikleri şunlardır:
- Genellikle 2 ay içinde kendiliğinden kaybolurlar.
- Ciddi bir belirti vermezler; bazen gebelik olmaksızın 1-2 haftalık adet gecikmesine neden olabilirler.
- Şiddetli kasık ağrısı yapmazlar.
- Kist patlaması nadirdir; gerçekleştiğinde karın içine 3-5 cc'lik seröz sıvı boşalır ve cerrahi müdahale gerektirmeden 2-3 günde ağrı geçer.
- Oluşumunda hormonal bozukluklar (tiroid veya prolaktin) ve stres etkilidir.
Basit Over Kistlerinin Tedavisi
Çoğu durumda tedavi gerektirmeyen bu kistler, 1-2 ay içinde kendiliğinden iyileşir. İyileşmeyen vakalarda 2 aylık doğum kontrol hapı kullanımı önerilir. Ancak 5 cm üzerindeki kistler mutlaka uzman kontrolünde takip edilmelidir.
Çikolata Kistleri (Endometriomalar) ve Endometriozis
Çikolata kistleri (endometriomalar), basit follikül kistlerinden hem oluşum hem de tedavi süreci bakımından ayrılırlar. Ultrasonda kist içinde solit komponentler (katı parçalar) izlenir. Her adet döneminde kist içine kanama olması nedeniyle, kist içeriği çikolata kıvamında bir sıvı ile doludur. Overlerdeki 3 cm üzerindeki bu yapılara çikolata kisti denir.
Endometriozis Nedir?
Endometriozis, rahim iç bezlerini oluşturan endometrium hücrelerinin rahim dışındaki bölgelerde (overler, tüpler, periton boşluğu, komşu organlar vb.) yerleşmesidir. Bu durum; pelvik ağrı, şiddetli adet sancısı, cinsel ilişkide ağrı ve %20 oranında kısırlık ile seyreden iyi huylu bir hastalıktır.
Endometriozis Oluşum Teorileri
- Sampson Teorisi: En kabul gören teoridir. Adet kanının tüplerden geriye, karın boşluğuna akması (retrograt menstrüasyon) ile açıklanır.
- Çölamik Metaplazi Teorisi: Mezankimal hücrelerin farklılaşarak endometrium hücresine dönüşmesini savunur. Özellikle göğüs boşluğu ve üriner sistemdeki yerleşimleri açıklar.
Endometriozis Nedenleri ve İmmünobiyoloji
Endometriozisin gelişiminde genetik ve biyokimyasal birçok faktör rol oynar:
- Genetik Geçiş: Ailesinde hastalık olanlarda risk 6 kat daha fazladır.
- Hormonal Dengesizlik: Aromataz aktivitesi artmış, progesteron direnci oluşmuştur. Bu durum aktif östrojenin (E2) inaktif hale (E1) geçmesini engeller.
- Bağışıklık Sistemi: Makrofaj ve NK (doğal öldürücü) hücrelerin işlevi bozulmuştur; enflamasyon ve yapışıklık (implantasyon) artmıştır.
Endometriozis Evreleri ve Kısırlık (İnfertilite) İlişkisi
Endometriozis; büyüklük, derinlik ve lokasyona göre Evre 1 (Minimal) ile Evre 4 (Şiddetli) arasında sınıflandırılır. İnfertil kadınlarda görülme sıklığı %20-40 arasındadır.
| Evre | Durum | Önerilen Tedavi Yaklaşımı |
|---|---|---|
| Evre 1-2 | Minimal/Hafif | KOH + Aşılama (İUİ) |
| Evre 3-4 | Orta/Şiddetli | Tüp Bebek (İCSİ) |
Önemli Not: Tüp bebek tedavisinde 3 cm altındaki endometriomalar, yumurta rezervini korumak adına çıkartılmaz. 4 cm üzerindeki kistlerin cerrahi olarak çıkartılması önerilir.
Tanı Yöntemleri ve CA-125 Testi
Endometriozis tanısında altın standart laparoskopidir. Ayrıca USG, MR ve özellikle menstrüasyon sırasında yapılan pelvik muayene (tanı başarısını 5 kat artırır) kullanılır.
CA-125 Değeri:
- 65'ten düşükse: Hafif endometriozis
- 100'den fazla ise: Şiddetli endometriozis
- Not: CA-125; gebelik, adet dönemi, miyomlar ve bazı kanser türlerinde de yükselebilir.
Endometriozis Tedavi Seçenekleri
A) Tıbbi Tedavi
- Oral Kontraseptifler: Sürekli kullanım ile hastayı adetten keserek odakları yok etmek amaçlanır.
- Progestinler: Depo formlar veya rahim içi sistemler (Mirena) kullanılır.
- Danasol: Androjenik ve anti-östrojenik etki ile aromataz aktivitesini azaltır.
- GNRH Analogları: Hipofiz inhibisyonu yaparak geçici menopoz durumu yaratır. Kemik erimesine karşı kalsiyum ve D3 takviyesi ile desteklenmelidir.
- Pentoksifilin: İmmün sistemi güçlendirmek için tercih edilebilir.
B) Cerrahi Tedavi
- Evre 1-2: İnfertilite için cerrahi tercih edilmez; ancak şiddetli ağrı varsa lezyonlar koterize edilir.
- Evre 3: 4 cm üzerindeki çikolata kistleri tüp bebek öncesi çıkartılır.
- Evre 4 (Rektovajinal): Şiddetli makat ağrısı yapan kitlelerin cerrahi olarak çıkartılması şarttır. Bu bölgedeki kitlelerin cerrahi sonrası tekrarlama ihtimali düşüktür.
