Bağlama Modellerimiz Erişkinlikte Bizi Nasıl Etkiliyor?

Bağlanma Stilleri: İlişkilerinizin Temeli Çocuklukta mı Atıldı?

Çevrenizle yakın ilişkiler kurmakta zorlanıyor musunuz? Partneriniz size yakınlaşmaya çalıştıkça kendinizi köşeye sıkıştırılmış mı hissediyorsunuz? Ya da partneriniz sizden ayrılmak istediğinde dünya başınıza mı yıkılıyor? Bu soruların yanıtları, siz büyürken gelişen bağlanma modelinizde gizli olabilir. Şimdiki hayat konumlanmanızı anlamak için çocukluk çağına uzanan bu süreci incelemek büyük önem taşır.

İnsanlar arasındaki duygusal bağ, kişilerin ilişki kurma ve bağlanma stilleri ile doğrudan ilgilidir. Çocukluk çağında geliştirdiğimiz bağlanma biçimi, eğer bir farkındalık oluşturulmamış ve bu alan doğru yönetilmemişse, erişkinlik dönemindeki tüm ilişkilerimizi belirleyen temel unsurdur.

Bağlanmanın Dört Temel Özelliği

Çocuk ile bakım veren arasındaki bağın sağlıklı kurulabilmesi için dört temel özelliğin bulunması gerekir:

• Güvenli Ortam: Çocuğun korkması veya tehlikede hissetmesi durumunda bakım verenin (genellikle anne) onu rahatlatması ve desteklemesidir.
• Güvenli Zemin: Bakım verenin, çocuğun dünyayı keşfetmesi ve öğrenmesi için oluşturduğu güvenli alandır.
• Yakınlığın Korunması: Çocuğun keşif yaparken kendini güvende hissetmek adına bakım verenle olan mesafesini koruma çabasıdır.
• Ayrılık Sıkıntısı: Çocuğun bakım verenden ayrıldığında yaşadığı mutsuzluk ve ayrılmamak için gösterdiği yoğun çabadır.

Bebekler, bakım verenle yakınlık kurmalarını sağlayan bir davranış repertuarıyla dünyaya gelirler. Zamanla bakım vereni diğer kişilerden ayıran bebekte bağlanma davranışı gelişir. Çocuğun kendilik algısı ve başkalarına dair algısı geliştikçe, bakım verenden uzaklaşmayı daha iyi tolere etmeye başlar. Bu süreç, erişkinlikteki yakın ilişkilerin temelini oluşturur.

Kendilik ve Başkaları Modeli

Erişkinlikte kendilik (benlik) modeli, kişinin kendini ne ölçüde sevilmeye layık gördüğünü ve özdeğerini belirler. Başkaları modeli ise, kişinin ilişkide olduğu insanları ne ölçüde güvenilebilir ve sevilebilir olarak algıladığını tanımlar.

Temel Bağlanma Stilleri ve Özellikleri

1. Güvenli Bağlanma

Güvenli bağlanmada bakım veren; hassas, sıcak ve şefkatlidir. Çocuğun ihtiyaçlarını doğru kavrar ve uygun tepkiler verir. Bu durum, kişinin empatik ve sağlıklı sınırlara sahip bir yetişkin olmasını sağlar.

Güvenli bağlanan yetişkinlerin özellikleri:

• Duygusal ilişkilerde kendini rahat hisseder.
• Partnerine bağlanır ve partnerinin de kendisine bağlanmasına izin verir.
• Hem yakın hem de bağımsız olabilir; partnerinin özel alan ihtiyacını anlayışla karşılar.
• Empatiktir, affedicidir ve farklılıklara hoşgörü gösterir.
• Duygu ve ihtiyaçlarını açıkça dile getirir, çatışmadan kaçmaz ve duygularını iyi yönetir.
• İlişki sorunlarını hayatının odağına koymaz, sağlıklı çözümler üretir.

2. Güvensiz Kaçınan Bağlanma

Bu bağlanma stili, kişinin eleştirel, rijit (katı) ve mesafeli bir yetişkin olmasına yol açar. Bu bireyler yakın ilişkilere kapalıdır ve kimseye güvenmezler.

Güvensiz kaçınan bağlanan yetişkinlerin özellikleri:

• İkili ilişkilerde duygusal olarak uzak ve reddedicidirler.
• Fazla yakınlığı özgürlük kaybı olarak algılarlar.
• Duygular hakkında konuşmak yerine entelektüel konularda sohbet etmeyi tercih ederler.
• Çatışmadan kaçınırlar ancak sonunda patlama yaşayabilirler.
• Kriz yönetiminde başarılıdırlar çünkü duygusal değil, mantıksal ve sorumluluk odaklıdırlar.
• Ebeveyn olduklarında çocuklarıyla duygusal bağ kurmakta zorlanabilirler.

3. Güvensiz Kaygılı Bağlanma

Kişinin kaygılı ve kendine güvenmeyen bir yapı geliştirmesine neden olur. Bu bireylerin davranışlarını tahmin etmek zordur ve genellikle kontrolcüdürler.

Güvensiz kaygılı bağlanan yetişkinlerin özellikleri:

• Sürekli reddedilme ve terk edilme kaygısı yaşarlar.
• İlişkileri hayatlarının ana referans noktasıdır ve sürekli onay ararlar.
• Partnerinin ruh haline aşırı duyarlıdırlar ve her davranışı şahsi algılarlar.
• Kişisel sınırları net değildir; tartışmacı ve denetleyici olabilirler.
• Çatışma yoluyla bağlanma eğilimi gösterirler ve sorumluluk almaktan kaçınırlar.

4. Düzensiz (Dağınık) Bağlanma

Yüksek kaygı seviyesi, duyarsızlık ve karmaşık duygularla karakterizedir. Bu kişiler genellikle geçmiş travmaların ve bitmemiş yasların etkisindedir.

Düzensiz bağlanan yetişkinlerin özellikleri:

• İlişkilerde duygusal yakınlığa tahammül edemezler ve partnerlerine hoyrat davranabilirler.
• Saldırgan, suçlayıcı ve cezalandırıcı bir tutum sergileyebilirler.
• Empati yetenekleri düşüktür ve narsist yatkınlıkları olabilir.
• Madde kullanımı ve suça yatkınlık bu grupta daha sık görülebilir.
• Kendi çocuklarını suiistimal etme oranları %30 civarındadır.

Bağlanma Stilini Yeniden Yapılandırmak Mümkün mü?

Erişkinlikteki ilişkiler çocukluk modelinin birebir kopyası olmasa da, ilk deneyimlerin rolü büyüktür. Ancak ergenlik ve ilk erişkinlik dönemi (11-25 yaş arası), bağlanma stilini kalıcı kılmak veya yeniden yapılandırmak için ikinci bir şans sunar. Bu dönemde kişi ilişki haritasını yeniden çizebilir ve bağlanma güvenliği geliştirebilir.

Bağlanma biçimleri nesilden nesile aktarılır. Ancak unutulmamalıdır ki; geçmişten getirdiğiniz olumsuzluklar kaderiniz değildir. Kurban rolüne bürünmek yerine hayatınızın kontrolünü elinize alarak, bu süreci daha sağlıklı bir noktaya taşıyabilirsiniz.

Dr.phil. R. Meltem KAVCAR SIRMALI
8 Ekim 2019