ANKSİYETE BOZUKLUĞU VE TEDAVİSİ

Anksiyete Nedir? Biyolojik Koruma Mekanizmasından Bozukluğa Geçiş

Anksiyete, bireyin tehlike veya tehdit algıladığı durumlarda devreye giren, hayatta kalmayı amaçlayan biyolojik bir koruma mekanizmasıdır. Örneğin, bir sınav öncesi duyulan kaygı daha fazla çalışmaya teşvik ederken; doğada karşılaşılan yabani bir hayvan sesi, kişinin kendini koruması için kaçma veya saklanma tepkisi vermesini sağlar. Belirli bir düzeyde anksiyete doğal ve koruyucudur; ancak bu durum şiddetli hale gelip uzun süre devam ettiğinde bunaltı bozukluğu olarak tanımlanır.

Anksiyete bozukluğu, kişinin ruhsal durumunu ve davranışlarını doğrudan etkileyerek özel hayatına, sosyal ilişkilerine ve profesyonel kariyerine olumsuz yansımalar yapabilir. Bu süreç, tedavi edilmediği takdirde sosyal izolasyon ve ciddi iş gücü kaybına kadar varabilen sonuçlar doğurabilmektedir.

Anksiyete Bozukluğu Türleri Nelerdir?

Anksiyete bozuklukları, belirtilerin odağına ve yaşanma biçimine göre farklı kategorilere ayrılır. Bir bireyde aynı anda birden fazla bunaltı bozukluğu türü görülebilmektedir. Başlıca türler şunlardır:

1. Yaygın Anksiyete Bozukluğu

Kişinin günlük yaşamındaki sıradan olaylara, aile bireylerine veya geleceğe dair sürekli ve aşırı bir endişe hali içinde olmasıdır. Bu bireyler, her an beklenmedik olumsuz bir durumun ortaya çıkabileceğine dair yoğun bir kaygı yaşarlar.

2. Panik Bozukluk

Aniden başlayan, hızla şiddetlenen ve çoğu zaman ölüm korkusu veya aklını kaybetme düşüncesinin eşlik ettiği yoğun korku ataklarıdır. Bu durum, açık alan korkusu olan agorafobili veya agorafobisiz olarak iki farklı şekilde görülebilir.

3. Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)

Halk arasında takıntı hastalığı olarak bilinen bu bozuklukta kişi, zihnine giren süregelen düşünce ve hayallerin (obsesyon) yarattığı sıkıntıyı azaltmak için bazı zihinsel veya fiziksel eylemleri (kompulsiyon) yapmaktan kendini alıkoyamaz.

4. Sosyal Anksiyete Bozukluğu

Sosyal ortamlarda veya performans gerektiren durumlarda başkaları tarafından yargılanma, aşağılanma veya aptal durumuna düşme korkusudur. Kişi bu endişeler nedeniyle sosyal ortamlardan kaçınma eğilimi gösterir.

5. Özgül Fobi

Kedi, köpek, uçak veya yükseklik gibi belirli nesne ya da durumlara karşı duyulan, akılcı olmayan yoğun korkudur. Kişi korkusunun anlamsız olduğunu bilse de bu durumlarla karşılaştığında yoğun anksiyete belirtileri gösterir ve bu durumlardan sakınmak için önceden araştırmalar yapar.

6. Post-Travmatik Stres Bozukluğu (PTSD)

Deprem, yangın veya saldırı gibi ağır bir örselenme sonrası oluşan ruhsal sarsıntıdır. Belirtiler genellikle ilk üç ayda çıksa da bazen yıllar sonra da görülebilir. Bu tabloya uykusuzluk, kabuslar ve öfke patlamaları eşlik edebilir.

Anksiyete Bozukluğu Belirtileri

Anksiyete bozukluğunda belirtiler kişiden kişiye farklılık gösterse de yaygın olarak görülen fizyolojik belirtiler şunlardır:

• Kalp çarpıntısı ve yüksek tansiyon
• Baş dönmesi, titreme ve terleme
• Göğüs ağrısı ve boğulma hissi
• Bulantı, uyuşma ve karıncalanma
• Sıcak basması veya üşüme hissi

Sıklık, Yaygınlık ve Risk Faktörleri

Anksiyete bozuklukları toplumda oldukça yaygın görülen psikolojik rahatsızlıklardır. İstatistiksel veriler, bu durumun demografik dağılımını şu şekilde ortaya koymaktadır:

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Anksiyete belirtileri gösteren bir bireyin öncelikle fizyolojik bir rahatsızlığı olup olmadığını anlamak için bir hekime başvurması gerekir. Eğer fiziksel bir neden bulunamazsa, süreç bir ruh sağlığı uzmanı tarafından devralınmalıdır.

Tedavi sürecinde ilaç tedavisi ve farklı terapi ekolleri oldukça etkilidir. Özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yönteminin anksiyete üzerindeki başarısı ampirik verilerle kanıtlanmıştır. Tedaviyi desteklemek amacıyla şu yöntemler önerilir:

• Sosyal destek mekanizmalarını aktif tutmak
• Düzenli egzersiz ve fiziksel aktiviteler yapmak
• Gevşeme teknikleri uygulamak

Uzman Psikolog Havvanur Öztürk Varol