Ailedeki Koruyucu Etkenler Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirliği
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ailede Güçlü Yanları Temel Alan Yaklaşım ve Psikolojik Dayanıklılık
Ruh sağlığı çalışmaları, tarihsel süreçte bireylerin psikolojik dayanıklılığı veya güçlü yanlarından ziyade; ağırlıklı olarak sorunlar, yetersizlikler ve patolojiler üzerine odaklanmıştır. Geleneksel ölçme araçları da bu sorun odaklı yaklaşımı yansıtmaktadır. Ancak günümüzde, bireylerin ve ailelerin eksiklikleri yerine kaynaklarına ve yeterliliklerine odaklanan yeni bir paradigma yükselmektedir.
Güçlü Yanları Temel Alan Yaklaşım (The Strengths Perspective); ailelerin ve toplumların sahip olduğu bilgi, beceri ve kapasiteyi belirleyerek harekete geçirmeyi hedefler. Bu bakış açısı, ailelerin kriz durumlarından sonra eski işlevsellik düzeyine dönebilme becerisi olarak tanımlanan aile dayanıklılığını (family resiliency) destekler. Aile içi koruyucu etkenler, risklerin etkisini azaltarak bireylerin sağlıklı gelişimini sürdürmesine olanak tanır.
Ailedeki Koruyucu Etkenler Ölçeği (AKE) Nedir?
Özgün adı "The Inventory of Family Protective Factors" (IFPF) olan ölçek, Gardner ve arkadaşları (2008) tarafından ailedeki koruyucu faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi amacıyla yürütülmüştür. Ailedeki Koruyucu Etkenler Ölçeği (AKE), 16 maddeden oluşan ve 5’li Likert tipinde yanıtlanan bir öz-bildirim aracıdır.
Araştırmanın Örneklem Grubu ve Metodolojisi
Araştırma, İstanbul ilinde yaşayan, yaşları 18 ile 76 arasında değişen (Ort. = 30.51) toplam 386 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların demografik dağılımı şu şekildedir:
| Özellik | Kategori | Yüzde (%) |
|---|---|---|
| Cinsiyet | Kadın | 64.5 |
| Erkek | 35.5 | |
| Eğitim Durumu | Üniversite ve Üzeri | 54.4 |
| Medeni Durum | Bekar | 52.5 |
| Evli | 44.9 | |
| Gelir Düzeyi | Orta | 72.8 |
Veri toplama sürecinde Sosyo-Demografik Bilgi Formu, AKE ve ölçüt geçerliği için Aile Yapısını Değerlendirme Aracı (AYDA) kullanılmıştır.
AKE Ölçeğinin Psikometrik Özellikleri ve Bulgular
Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi sonucunda, toplam varyansın %58.48’ini açıklayan 3 faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Bu faktörler şunlardır:
- Uyuma Yönelik Değerlendirme ve Telafi Edici Yaşantılar: Ailenin öz-güvenli, iyimser ve kriz durumlarında çözüm üretebilme becerisini ölçer.
- Sosyal Destek: Ailenin güvenebileceği ve kendilerini önemseyen kişilerin varlığını değerlendirir.
- Stres Kaynaklarının Azlığı: Maddi durum, sağlık ve sosyal ilişkiler gibi alanlarda stres yaratan unsurların düzeyini belirler.
Geçerlik ve Güvenirlik Analiz Sonuçları
Ölçeğin güvenirlik analizleri, aracın Türk örnekleminde yüksek tutarlılık sergilediğini kanıtlamıştır. Elde edilen temel istatistiksel veriler aşağıda maddelenmiştir:
- İç Tutarlık: Cronbach Alfa katsayısı tüm ölçek için .85 olarak bulunmuştur.
- İki Yarım Güvenirliği: Guttman katsayısı .70 olarak hesaplanmıştır.
- Ölçüt Geçerliği: AKE ile AYDA puanları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki (r = .53, p < .01) saptanmıştır.
- Test Tekrar-Test: 6 ay arayla yapılan uygulamada güvenirlik katsayısı .42 olarak belirlenmiştir.
- Madde Toplam Korelasyonu: Maddelerin toplam puanla ilişkisi .17 ile .66 arasında değişmektedir.
Sonuç ve Değerlendirme
Bu çalışma, Ailedeki Koruyucu Etkenler Ölçeği'nin (AKE) Türk kültüründe ailelerin sahip olduğu koruyucu faktörleri değerlendirmek için psikometrik açıdan güçlü, geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin geniş bir yaş aralığında (18-76) uygulanabilir olması araştırmacılar için önemli bir avantaj sağlamaktadır.
Aile odaklı ruh sağlığı hizmetlerinde, risklerin yanı sıra koruyucu etkenlerin de saptanması, dayanıklılığın artırılmasına ve olası psikolojik sorunların önlenmesine kritik katkılar sunacaktır. Gelecek çalışmalarda ölçeğin 18 yaş altı çocuk ve ergen gruplarındaki geçerliğinin incelenmesi önerilmektedir.
