Adet düzensizliği ve hormonal sorunlar
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Menstürel Siklus Nedir? Normal Adet Döngüsü Nasıl Olur?
İlk görülen adetten menopoza kadar üreme sisteminde her ay tekrarlayan hormonal değişiklikler ve kanama ile karakterize sürece menstürel siklus adı verilir. Bu periyodik döngü, başta genital sistem olmak üzere tüm organizmayı etkiler. Adet kanamasının başladığı ilk gün, siklusun 1. günü olarak kabul edilir.
Normal bir adet döngüsünün temel özellikleri şunlardır:
- Döngü Süresi: 28 +/- 7 gün (21 ile 35 gün arası normal kabul edilir).
- Kanama Süresi: Ortalama 5 +/- 3 gün.
- Kan Kaybı: Dönem başına ortalama 30 ml (20-80 ml arası).
- İlk Adet Yaşı (Menarş): Ortalama 13 yaş (8-16 yaş arası).
- Erken Dönem: Menarştan sonraki ilk 12-18 ayda adetler genellikle düzensiz ve yumurtlamasız (anovulatuvar) seyredebilir.
Sağlıklı Bir Adet Döngüsü İçin Gereken 4 Temel Faktör
Normal bir menstürel siklusun gerçekleşmesi için vücuttaki dört ana merkezin uyum içinde çalışması gerekir. Bu faktörlerden herhangi birinde yaşanacak sorun, karşımıza adet düzensizliği olarak çıkar:
- Hipotalamus
- Hipofiz
- Yumurtalık (Over)
- Rahim (Uterus)
Menstürel Siklus Bozuklukları ve Tanımları
Adet düzensizlikleri, kanamanın sıklığına, miktarına ve süresine göre farklı isimlerle tanımlanır:
- Oligomenore: 35 günden uzun aralıklarla oluşan düzensiz kanamalar.
- Polimenore: 21 günden kısa aralıklarla oluşan düzenli kanamalar.
- Hipomenore: Kanama miktarının normalden az olması.
- Hipermenore: Kanama miktarının fazla, ancak süresinin normal olması.
- Menoraji: Kanama süresinin normalden uzun olması.
- Metroraji: Düzensiz aralıklarla meydana gelen kanamalar.
- Menometroraji: Hem düzensiz aralıklarla hem de bol miktarda olan kanamalar.
- Ovulasyon Kanaması: İki adet ortasında görülen hafif kanama.
- Premenstürel Kanama: Adet kanaması başlamadan hemen önce görülen hafif kanama.
- Spotting: Genellikle hormonal bozukluk veya RİA kullanımına bağlı lekelenmeler.
- Jüvenil Kanama: Menarş döneminde görülen, genellikle yumurtlama sorununa bağlı kanamalar.
Anormal Vajinal Kanamaların Nedenleri
Anormal vajinal kanamalar temel olarak iki ana grupta incelenir: Organik nedenler ve disfonksiyonel uterin kanamalar.
1. Organik Nedenler
Bu gruptaki kanamalar fiziksel bir nedene veya bir hastalığa bağlıdır. Başlıca organik nedenler şunlardır:
- Üreme Sistemi Sorunları: Rahim içi araç (spiral) kullanımı, düşük (abortus), dış gebelik, polipler, myomlar ve travmaya bağlı yırtıklar.
- Sistemik Hastalıklar: Karaciğer ve böbrek yetmezliği, kan hastalıkları, tiroit bozuklukları.
- Tanı ve Tedavi: Basit bir jinekolojik muayene ve ultrasonografi ile tanı konulabilir. Tedavi doğrudan altta yatan sebebe yöneliktir.
2. Disfonksiyonel Uterin Kanamalar
Herhangi bir organik neden bulunamadığında konulan tanıdır. Adet düzensizliklerinin %90'ı yumurtlama bozukluğuna (anovulatuvar) bağlıdır ve genellikle ergenlik veya menopoz öncesi dönemde görülür. Tanı için endometriyal biyopsi gerekebilir.
| Hiperplazi Tipi | Kanser Riski |
|---|---|
| Basit Hiperplazi | %1 |
| Atipik Hiperplazi | %29 |
Endometriyal Hiperplazi: Rahim iç zarının hormonal nedenlerle aşırı kalınlaşmasıdır. Özellikle menopoz sonrası dönemde kanser riski 5-10 kat artar. Tedavi; hastanın yaşına ve çocuk isteğine göre ilaç veya cerrahi (rahim ve yumurtalıkların alınması) olarak planlanır.
Premenstürel Sendrom (PMS) ve Dismenore
Premenstürel Sendrom (PMS)
Adet kanamasından 7-14 gün önce başlayan; memelerde ağrı, ödem, karın şişliği ve ruhsal değişimlerle karakterize bir tablodur. Kadınların %30-50'sinde görülür. Tanı için şikayetlerin en az 3 ay üst üste tekrarlaması ve adetin ilk yarısında şikayetsiz bir dönem olması gerekir.
Dismenore (Ağrılı Adet Görme)
Dismenore, günlük aktiviteyi engelleyecek düzeydeki sancılı adet dönemidir. İkiye ayrılır:
- Primer Dismenore: Herhangi bir hastalık olmaksızın, genellikle 25 yaş altında görülen ağrılardır. Ağrı kesiciler ve doğum kontrol hapları ile tedavi edilebilir.
- Sekonder Dismenore: Myom, polip veya endometriozis gibi organik bir nedene bağlıdır. Genellikle 25-30 yaşından sonra başlar. Tedavi nedene yöneliktir.
Polikistik Over Sendromu (PKOS) ve Hirsutismus
Polikistik Over Sendromu (PKOS)
Erkeklik hormonlarının yükselmesine bağlı kronik bir yumurtlama bozukluğudur. Belirtileri arasında tüylenme artışı, kilo alımı, kısırlık ve adet düzensizliği yer alır. Ultrasonografide yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül izlenir. Tedavide doğum kontrol hapları veya gebelik isteniyorsa yumurtlama tedavileri kullanılır.
Hirsutismus (Erkek Tipi Kıllanma)
Kadınlarda yüz, göğüs ve göbek çevresi gibi bölgelerde görülen aşırı kıllanmadır.
- İdiyopatik Hirsutizm: Hormonlar normaldir ancak kıl kökleri hassastır.
- Hormonal Hirsutizm: Yumurtalık veya böbrek üstü bezi kaynaklı hormon fazlalığıdır.
Önemli: Kıllanma tedavisi sabır gerektirir; hormonal dengenin sağlanması ve klinik sonuçların görülmesi 6-12 ay sürebilir. Mevcut kıllar için hormon tedavisi sonrası epilasyon önerilir.
