ADENOMYOSİS

Adenomyozis Nedir? Tanımı ve Kapsamı

Adenomyozis, normal şartlarda yalnızca uterusun (rahim) iç yüzeyini sınırlaması gereken endometrial dokunun, uterusun kas tabakasına (myometrium) doğru ilerlemesi ve burada büyümesi durumudur. Bu süreç, rahim kas tabakasının kalınlaşmasına yol açar. Tıbbi literatürde internal endometriozis olarak da adlandırılan bu hastalık, rahim dışındaki organlarda görülen eksternal endometriozis ile eş zamanlı olarak ortaya çıkabilir.

Adenomyozis odakları, myometrium içerisinde bazen kistik kitleler şeklinde izlenebilir. Özellikle endometrial kaviteye yakın konumlanan bu yapılar, dikkatli bir inceleme yapılmadığı takdirde gebelik kesesi ile karıştırılabilmektedir.

Adenomyozis ve Myom Arasındaki Farklar

Myometrium içine penetre olan endometrial dokular, rahimde yaygın (diffüz) bir dağılım gösterebileceği gibi lokalize bir şişliğe de neden olabilir. Bu durum sıklıkla rahimde yer alan myom (uterin fibroid) gibi diğer kitlelerle karıştırılmaktadır. Her iki oluşum da östrojen hormonu etkisiyle büyüme gösterse de aralarında kritik bir fark bulunur:

• Myomlar: Cerrahi müdahale sırasında çevre dokuya zarar vermeden tamamen ayrıştırılabilir.
• Adenomyozis: Doğrudan rahim kası içine nüfuz ettiği için normal dokudan keskin sınırlarla ayrılamaz; ancak rahim kasıyla birlikte çıkartılabilir.

Adenomyozis Belirtileri Nelerdir?

Adenomyozis bazı vakalarda hiçbir semptom göstermezken, birçok kadında yaşam kalitesini düşüren şiddetli belirtilere yol açar. En sık karşılaşılan adenomyozis semptomları şunlardır:

• Uzun süren ve şiddetli adet kanamaları
• Gittikçe şiddeti artan ağrılı adet dönemleri (dismenore)
• Cinsel ilişki sırasında hissedilen kasık ağrısı (disparoni)
• Adet dönemi dışında da görülebilen pelvik ağrılar
• Pıhtılı kanamalar ve adet aralarında lekelenme tarzında ara kanamalar

Bu hastalık özellikle 30 yaş üstü, doğum yapmış veya sezaryen gibi rahim operasyonu geçirmiş kadınlarda daha sık görülür. İstatistiksel olarak 35 yaş üstü kadınların yaklaşık %17'sinde bu tabloya rastlanmaktadır.

Adenomyozis ve Gebelik İlişkisi

Adenomyozis varlığında gebelik şansı önemli ölçüde düşmektedir. Gebelik oluşması durumunda ise bazı ciddi riskler söz konusu olabilir:

• Uterin rüptür (Rahim delinmesi)
• Atoni kanaması (Doğum sonrası rahmin kasılamamasına bağlı aşırı kanama)
• Plasenta accreta/increata (Plasentanın rahim duvarına yapışması)

Tanı Yöntemleri: Adenomyozis Nasıl Teşhis Edilir?

Adenomyozis tanısında ultrasonografi (USG), Manyetik Rezonans (MR) ve HSG (Rahim filmi) yöntemlerinden faydalanılır. En doğru tanı yöntemi MR görüntülemedir.

MR çalışmalarında rahmin subendometrial myometrium (junctional zone) ve outer myometrium olarak iki bölgeden oluştuğu görülür. Junctional zonda izlenen düzensiz kalınlaşma, diffüz adenozis tanısı için temel kriterdir.

Adenomyozis Tedavi Seçenekleri

Adenomyozis tedavisinde yaklaşım, hastanın semptomlarının şiddetine ve çocuk istemine göre belirlenir. Medikal tedavilerin etkisi genellikle sınırlı kalmaktadır.

1. Medikal Tedavi Yaklaşımları

Semptomları hafifletmek amacıyla şu yöntemler kullanılabilir:

• Ağrı kesiciler ve doğum kontrol hapları: Geçici rahatlama sağlar.
• GnRH Analogları: Yumurtalık fonksiyonlarını durdurarak menopoz benzeri bir süreç yaratır. Kemik erimesi ve ateş basması gibi yan etkiler nedeniyle 6 aydan uzun kullanılmamalıdır.
• Hormonlu RİA (Mirena): Progesteron salgılayan rahim içi sistemler kanama kontrolünde yardımcı olabilir.

2. Cerrahi Tedavi Yöntemleri

Şiddetli semptomları olan ve tıbbi tedaviye yanıt vermeyen vakalarda cerrahi müdahale zorunludur:

• Fokal Adenomyozis Cerrahisi: Yalnızca hastalıklı bölgenin çıkarılmasıdır. Bu işlem rahmi korur ve hastanın semptomlarını düzeltir.
• Histerektomi (Rahmin Alınması): Çok şiddetli semptomları olan ve diğer tedavilerden fayda görmeyen kadınlarda son çare olarak uygulanır.
• Not: Diffüz adenomyozis rahim duvarının derinliklerine yayıldığı için endometrial ablasyon veya uterin arter embolizasyonu gibi yöntemler genellikle yetersiz kalmaktadır.

Op. Dr. Kutlugül Yüksel