ACİL DURUMDA GEBELİKTEN KORUNMAK-ACİL KONTRASEPSİYON-ERTESİ GÜN HAPI

Acil Durumlarda Gebelikten Korunma ve İstenmeyen Gebelik Riski

Ülkemizde her yıl kadınların en az onda biri, planlanmayan bir dönemde gebe kaldıkları için kürtaja başvurmaktadır. Etkin bir korunma yöntemi kullanılmadığı takdirde, kadınların yaklaşık yarısı yaşamları boyunca en az bir kez kürtaj riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Acil kontrasepsiyon, korunmasız cinsel ilişki veya korunma yönteminin başarısız olduğu durumlarda gebeliği önlemek için başvurulan kritik bir müdahaledir.

Mevcut Korunma Yöntemlerinde Başarısızlık Oranları

En etkin korunma yöntemlerinde dahi öngörülemeyen riskler mevcuttur. Yöntemlerin hata payları ve kullanım yanlışlıkları şu şekildedir:

• Cerrahi Yöntemler: Kadınlarda kanalların bağlanması veya erkeklerde vazektomi operasyonlarında, bir yıl içinde binde 1 ile 4 arasında gebelik riski bulunur.
• Kondom (Prezervatif): Doğru kullanımda risk %3 iken, hatalı kullanımda bu oran %12’ye çıkar. Yırtılma veya sızma fark edildiğinde acil yönteme başvurulmalıdır.
• Doğum Kontrol Hapları: Düzenli kullanımda risk binde 1'dir. Ancak hapın 2 gün veya daha fazla unutulması, kusma/ishal durumları veya ilaç etkileşimleri riski %3’e çıkarır.
• Enjeksiyonlar ve İmplantlar: Aylık iğnelerde risk binde 2, üç aylık iğnelerde binde 3'tür. İmplantlarda ise özellikle epilepsi ilaçları gibi karaciğerde hormon yıkımını hızlandıran ilaçlar koruyuculuğu azaltır.
• Rahim İçi Araçlar (RİA): Bakırlı RİA'larda yıllık risk %1, hormonlu RİA'larda ise binde 2'dir. Aracın yerinden kayması koruyuculuğu ciddi oranda düşürür.

Etkin Olmayan Yöntemler ve Yanılgılar

Geri çekme, takvim yöntemi, vajinal yıkama veya fitil gibi yöntemler etkin olmayan yöntemler sınıfındadır. Bu yöntemleri kullanan her 100 kadından 20'den fazlası bir yıl içinde gebe kalmaktadır. Ayrıca emzirme döneminde; adet kanaması başladıysa, doğumun üzerinden 6 ay geçtiyse veya sık emzirme yapılmıyorsa gebelik riski yüksektir.

Gebelik Mekanizması ve Zamanlama

Gebeliğin oluşumunu anlamak, acil korunmanın mantığını kavramak için önemlidir. Yumurta, yumurtalıktan çıktıktan sonra sadece 2 gün yaşar. Yumurtlama, sanılanın aksine son adetten 14 gün sonra değil, beklenen bir sonraki adetten yaklaşık 14 gün önce gerçekleşir. Spermler ise kadın vücudunda 3 gün hayatta kalabilir. Psikolojik stres, yolculuk ve hava değişimi gibi faktörler yumurtlama zamanını değiştirebilir.

Acil Kontrasepsiyon Yöntemleri ve Uygulama

İstenmeyen gebelikleri %90'a varan oranlarda engelleyebilen acil yöntemler şunlardır:

Ertesi Gün Haplarının Kullanımı

• Progesteron İçerikli Haplar: 1500 mg tek doz veya 12 saat arayla iki doz şeklinde alınabilir.
• Doğum Kontrol Hapları ile Acil Korunma: Elinizde özel acil hap yoksa, 30 mcg östrojen içeren haplardan (Yasmin, Mikrogynon vb.) 4 adet hemen, 4 adet 12 saat sonra; 20 mcg içerenlerden (Yazz vb.) ise 6 adet hemen, 6 adet 12 saat sonra alınarak acil korunma sağlanabilir.

Önemli Uyarılar ve Yan Etkiler

• Zamanlama: Haplar ne kadar erken alınırsa o kadar etkilidir. 5 günden sonra kullanımı anlamsızdır.
• Yan Etkiler: Baş ağrısı, halsizlik, bulantı ve kusma görülebilir. Hapı aldıktan sonraki ilk 1 saat içinde kusma olursa doz tekrarlanmalıdır.
• Kullanım Sıklığı: Ertesi gün hapları bir doğum kontrol yöntemi değildir; bir adet dönemi içinde birden fazla kez kullanılmamalıdır.
• Gebelik Testi: Hap kullanımına rağmen 21 gün içinde adet kanaması gerçekleşmezse mutlaka kanda gebelik testi yapılmalıdır.
• Güvenlik: Ertesi gün hapları mevcut bir gebeliği sonlandırmaz (düşük yaptırmaz). Gebelik oluşmuşsa ve hap kullanılmışsa, bebeğin sakat kalma riskinin artmadığı klinik çalışmalarla gösterilmiştir.

Not: Tecavüz vakalarında veya korunmasız her türlü riskli ilişkide vakit kaybetmeden acil kontrasepsiyona başvurulmalıdır.