ZEKA GERİLİĞİ (Mental Retardasyon) NEDİR ?

Zeka Geriliği (Mental Retardasyon) Nedir?

Zeka geriliği (Mental Retardasyon), bireyin bilişsel fonksiyonları ile gelişim düzeyinin birbiriyle uyumlu olmaması durumudur. Bu durum, kişinin dikkat, algı, hafıza, akıl yürütme, problem çözme ve muhakeme gibi bellek süreçlerinin kendi yaş grubundaki akranlarının performans seviyesinin altında kalmasıyla kendini gösterir. Bilişsel yetersizliklerin yanı sıra; bireyin öz bakım, iletişim, sosyal-dil-motor becerileri ve akademik yaşamında da çeşitli bozukluklar gözlemlenmektedir.

Zeka Geriliği Görülme Sıklığı ve Dağılımı

İstatistiksel verilere göre zeka geriliği, erkek çocuklarda kız çocuklarına oranla daha sık görülmektedir. Vakaların şiddet derecesine göre dağılımı incelendiğinde; %75'inin hafif, %10'unun orta ve %5'inin ağır şiddette olduğu saptanmıştır. Bu dağılım oranları; bireyin yaşına, sosyo-ekonomik koşullara ve kültürel faktörlere bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir.

Zeka Geriliğinin Nedenleri Nelerdir?

Zeka geriliğinin ortaya çıkmasında pek çok farklı faktör rol oynamaktadır. Bu nedenler genel olarak biyolojik, tıbbi ve psiko-sosyal süreçler başlıkları altında incelenir. Temel nedenleri şu şekilde kategorize etmek mümkündür:

Doğum Öncesi Nedenler

• Annenin hamilelik döneminde yetersiz ve kötü beslenmesi.
• Gebelik sürecinde geçirilen bulaşıcı hastalıklar veya zehirlenmeler.
• Alkol ve kötü madde kullanımı.
• Ailede kalıtımsal zeka geriliği öyküsünün bulunması.

Doğum Esnası Nedenler

• Prematüre (erken) veya geç doğum gerçekleşmesi.
• Doğum sırasında meydana gelebilecek kafa travmaları.

Doğum Sonrası Nedenler

• Bebeklik döneminde yetersiz beslenme.
• Çocuk istismarı ve ihmali gibi çevresel faktörler.

Biyolojik ve Tıbbi Nedenler

• Kromozom anomalileri.
• Beyne yeterli düzeyde oksijen gitmemesi veya oksijen akışının kesilmesi.
• Hidrosefali, Cerebral Palsy ve kan uyuşmazlığı gibi eşlik eden bozukluklar.

Zeka Geriliği Belirtileri ve Sınıflandırma

Zeka geriliği, bireyin yaşamının ilk yıllarından itibaren farklı şiddet seviyelerinde belirtiler vermeye başlar. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), zeka seviyelerini belirli kriterlere göre sınıflandırmaktadır.

Not: Dünya Sağlık Örgütü'ne göre 79 ve üzeri puanlar bu sınıflandırma tablosunda belirtilmemiştir.

Donuk Zeka Nedir?

Donuk zeka, zihinsel becerilerin ortalamanın çok hafif altında seyrettiği bir durumdur. Bu gruptaki çocukların öğrenme ve eğitilme potansiyelleri, zeka geriliği tanısı alan çocuklara göre daha yüksektir. Donuk zekaya sahip bireyler genellikle geç kavrar ve çabuk unutma eğilimi gösterirler. Akranlarını birkaç yıl geriden takip etseler de normal eğitim alabilecek kapasiteye sahiptirler.

Zeka Geriliğinin Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Zeka geriliğinin (Mental Retardasyon) doğru tespiti için bilimsel geçerliliği kanıtlanmış test ve ölçeklerden yararlanılır. Bu alanda en güvenilir araçlar Stanford-Binet Ölçeği ve WISC-IV testleridir. Bu değerlendirmeler sonucunda çocuğun zihinsel işlev düzeyi belirlenerek uygun kategoriye yerleştirilir ve kişiye özel eğitsel programlama hazırlanır.

Psikolojik Etkiler ve Aile Desteği

Zeka geriliği şüphesi durumunda ailelerin erken müdahalede bulunması kritik öneme sahiptir. Özel eğitim ve okul desteğinden maksimum verim alabilmek için süreç profesyonelce yönetilmelidir. Bu süreçte şu adımlar izlenmelidir:

1. Çocuğun zayıf ve güçlü yönleri detaylıca analiz edilmelidir.
2. İhtiyaç duyulan alanlarda destekleyici çalışmalar yapılmalıdır.
3. Ev ve okul ortamında uygulanacak egzersizler için aileye rehberlik edilmelidir.
4. Gerekli durumlarda çocuk psikiyatrisi ile iş birliği yapılarak ilaç tedavisi planlanmalıdır.

Başarılı bir iyileşme süreci için aile, çocuk ve psikolog arasındaki güçlü iş birliği esastır. Özenle uygulanan programlar sayesinde çocukların öğrenme kabiliyetlerinde ve eğitilebilirlik düzeylerinde anlamlı gelişmeler kaydedilebilir. Bu süreç sabır, büyük bir çaba ve emek gerektirmektedir.