Yeni bir psikoterapi yaklaşımı: sezgi odaklı akılcı terapi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Psikoterapi: Ruh Sağlığında İyileşme Bilimi ve Sanatı
Psikoterapi, bireylerin duygusal ve davranışsal sorunlarının çözümünü, ruh sağlıklarının geliştirilmesini ve korunmasını amaçlayan tekniklerin genel adıdır. Bu süreç her zaman sadece bireyleri odağına almaz; kimi zaman aile içi etkileşimsel meseleleri, kimi zaman ise çiftlerin ilişkilerindeki ruh sağlığı temelli sorunları kapsar. Ruh ve zihin sağlığına dair problemlerin psikolojik, toplumsal veya bedensel boyutları bulunabilir.
Etimolojik olarak incelendiğinde, terim Yunanca ruh/zihin anlamına gelen "psukhē" ve iyileştirme anlamına gelen "therapeia" formlarından türetilmiştir. İlginç bir not olarak, terapi kelimesinin kökeninin Tarabya ile akraba olduğu da bilinmektedir.
Psikoterapinin Amacı ve Uygulayıcıları
Psikoterapi, daha olgun ve uygun bir ruhsal denge sağlamak amacıyla, zihinsel ve duygusal bozukluk gösteren danışanlarla kurulan bir düşünce ve duygu alışverişi sürecidir. Bu süreç hem bir bilim hem de bir sanat olarak kabul edilir. Profesyonel düzeyde psikoterapi yapmaya yetkili meslek grupları şunlardır:
- Psikiyatrlar
- Klinik Psikologlar
- Psikolojik Danışmanlar
- Sosyal Hizmet Uzmanları
Genel bir tanımla; duygusal çatışmaları çözümleyen, anksiyete, gerginlik ve depresyonu azaltan, uyum düzeyini artıran ve kişilerarası ilişkileri olgunlaştıran tüm yöntemler psikoterapi çatısı altında toplanır. Süreçte terapist, danışan adına karar veren kişi değil; danışanın kendisini tanıması ve farkındalık kazanması için ışık tutan bir rehberdir.
Temel Psikoterapi Türleri ve Ekoller
Psikoterapi dünyası, farklı kuramsal temellere dayanan birçok ekolü barındırır. Günümüzde 400'den fazla terapi yöntemi bulunsa da başlıca akımlar şunlardır:
| Terapi Türü | Temel Odak Noktası |
|---|---|
| Bütüncül Psikoterapi | Farklı teknikleri hastanın ihtiyacına göre entegre eder. |
| Dinamik Psikoterapi | 0-6 yaş dönemi yaşantılarını, bilinçdışını ve rüyaları irdeler. |
| Bilişsel Psikoterapi | Şematik kavramlardaki hataları ve olumsuz otomatik düşünceleri düzeltir. |
| Davranışçı Psikoterapi | Duyarsızlaştırma ve ödüllendirme ile davranış değişikliği sağlar. |
| Varoluşçu Psikoterapi | "Şimdi ve burada" kavramına ve varoluşun temel sorularına odaklanır. |
| Sistemik Psikoterapi | Aile dizini ve iletişim teorilerini temel alan kısa süreli bir yöntemdir. |
| Geştalt Yaklaşımı | Bireyin potansiyelini fark edip kendisini gerçekleştirmesini amaçlar. |
Psikoterapide Yeni Bir Yaklaşım: Akılcı Sezgisel Terapi
Günümüzde bilişsel ve davranışçı yöntemlerin bir arada kullanılması oldukça yaygındır. Ancak, geleneksel yöntemlerin ötesinde, sezgilerin ve rasyonel düşüncenin beraberce ele alındığı yeni bir modele ihtiyaç duyulmuştur. Mehmet Kerem Doksat ve Neslim G. Doksat tarafından geliştirilen Akılcı Sezgisel Terapi (Rasyonel Intuitive Therapy), bu ihtiyaca yönelik bir yaklaşımdır.
Sezginin Tedavideki Rolü
Sezgi, akılcı ve çizgisel düşüncenin ürünü olmayan, tamamen bilinçdışında çalışan doğal bir süreçtir. Kişinin özgür iradesini kullanmaksızın, bir durumu veya kişiyi anında kavrayıvermesidir. Bu yaklaşımda sezgi, bir ego savunma mekanizması olan "sezinleme" (anticipation) ile karıştırılmamalıdır. Sezgiler, doğum öncesi evreden itibaren mevcuttur ve en güvenilir bilgi kaynaklarından birini oluşturur.
Uygulama Metodu ve Süreç
POLİMED bünyesinde uygulanmaya başlanan bu yöntemde süreç şu şekilde işler:
- Anamnez ve Teşhis: Danışanla yüz yüze görüşülerek temel bilgiler alınır ve ilk teşhis konur.
- Hafif Trans ve Meditasyon: Danışanın hafif bir trans haline geçmesi sağlanarak bilinçdışındaki sezgilerini anlatması teşvik edilir.
- Terapötik İttifak: Hasta ve terapist arasında güçlü bir bağ (rapport) kurularak sezgiler üzerinde tartışılır.
- Mantra Kullanımı: Transa girmekte zorlanan danışanlara, bilinçdışı yaşantıları açığa çıkaracak materyaller (mantralar) sunulur.
Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar
Bu yöntem uygulanırken zekâ geriliği, ağır şizofreni veya işbirliğine kapalı gelişimsel bozukluklarda çok dikkatli olunmalıdır. Borderline (Sınırda) Kişilik bozukluklarında ise şahit bulundurma veya kayıt gibi yöntemlerle güvenlik sağlanabilir. Psikoterapinin temelinde yatan "önce zarar vermeme", empati ve tarafsızlık ilkeleri bu yeni yaklaşımın da sarsılmaz sütunlarını oluşturmaktadır.
