Ürtiker (kurdeşen) nedir ?
- Ürtiker, ciltte aniden oluşan ve hızla kaybolabilen kızarık kabarıklıklarla karakterize, toplumun %20'sini etkileyen yaygın bir deri hastalığıdır.
- Hastalık, altı haftadan kısa süren akut ve daha uzun süren kronik form olarak ikiye ayrılırken; fiziksel uyaranlar, bağışıklık sistemi tepkileri veya çeşitli hastalıklar tarafından tetiklenebilir.
- Tedavi sürecinde temel yaklaşım tetikleyici faktörlerden kaçınmak ve semptomları kontrol altına almak için antihistaminik veya kortikosteroid gibi ilaç tedavilerini uygulamaktır.
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Ürtiker (Kurdeşen) Nedir? Genel Bir Bakış
Ürtiker, halk arasında yaygın olarak kurdeşen adıyla bilinen, ciltte aniden ortaya çıkan kızarık, ödemli kabarıklıklar veya plaklarla karakterize bir deri hastalığıdır. Bu hastalığın en belirgin özelliği, lezyonların çok hızlı bir şekilde oluşup aynı hızla ortadan kaybolabilmesidir. İstatistiksel verilere göre, toplumdaki bireylerin yaklaşık %20’si yaşamları boyunca en az bir kez ürtiker atağı geçirmektedir.
Ürtiker Çeşitleri: Akut ve Kronik Süreçler
Ürtiker vakaları, klinik seyirlerine göre akut ve kronik olmak üzere iki ana grupta incelenmektedir. Eğer lezyonlar altı haftadan daha kısa sürede iyileşiyorsa akut, altı haftadan fazla devam ediyorsa kronik ürtiker olarak tanımlanır.
Akut vakalarda etyolojik (nedensel) ajanı tespit etmek çok daha kolayken, kronik ürtiker olgularının yaklaşık dörtte üçünde kesin bir neden saptanamamaktadır. Ayrıca kronik ürtikerin sıklıkla orta yaşlı kadınlarda görüldüğü gözlemlenmektedir.
Ürtikerin Sınıflandırılması
Ürtiker, oluşum mekanizmalarına ve tetikleyicilerine göre kapsamlı bir şekilde sınıflandırılmaktadır:
- İmmünolojik Ürtiker:
- IgE’ye Bağlı: Atopi, fiziksel, kontakt ve kolinerjik ürtiker bu grupta yer alabilir.
- IgE’ye Bağlı Olmayan: Sitotoksik reaksiyonlar, immün kompleks oluşumu ve kompleman sistemine bağlı gelişen reaksiyonlar.
- İmmünolojik Olmayan Ürtiker: Direkt mast hücresini etkileyen ajanlar veya araşidonik asit metabolizmasını bozan faktörlerle tetiklenir.
- Sekonder Ürtiker: Başka bir hastalığa ikincil olarak gelişen türdür.
- İdiyopatik Ürtiker: Nedeni tam olarak belirlenemeyen vakaları kapsar.
IgE’ye bağlı ürtiker genellikle akut formda görülür ve kişinin ailesel alerjik bünye öyküsü ile yakından ilişkilidir. Kronik vakaların ise yalnızca %3-4’ü bu mekanizma ile gelişmektedir.
Fiziksel Ürtiker Türleri ve Özellikleri
Tüm ürtiker vakalarının yaklaşık %10-20’si fiziksel uyaranlar sonucunda ortaya çıkar. Bu türler, uyaranın niteliğine göre şu şekilde kategorize edilir:
| Ürtiker Türü | Tetikleyici ve Özellikleri |
|---|---|
| Basınç Ürtikeri | Cildin basınca maruz kalan bölgelerinde oluşur. |
| Dermografik Ürtiker | Kemer gibi bası yerlerinde çizgisel tarzda görülür. |
| Soğuk Ürtikeri | Ailesel veya sonradan kazanılmış olabilir; sistemik hastalıklarla ilişkili seyredebilir. |
| Solar Ürtiker | Görünür ışık ve UV ışınlarına bağlı olarak gelişir. |
| Aquajenik Ürtiker | Nadir görülür; su ile temastan yaklaşık 30 dakika sonra ortaya çıkar. |
Ürtikeri Tetikleyen Etyolojik ve Provokan Faktörler
Ürtikeryojenik ajanlar, bazen spesifik bir antikor olmadan da mast hücrelerinden histamin salınımına yol açarak lezyon oluşturabilirler. Hastalığı tetikleyen temel faktörler şunlardır:
- İlaçlar: Kodein, kokain, morfin, radyokontrast maddeler, aspirin ve non-steroid anti-inflamatuarlar.
- Gıdalar ve Katkı Maddeleri: Balık, çikolata, yumurta, süt ürünleri, çilek, domates, kuruyemişler; tartrazin ve benzoat gibi koruyucular.
- Enfeksiyonlar: Viral, bakteriyel, fungal ve paraziter enfeksiyonlar.
- Sistemik ve Endokrin Hastalıklar: SLE, RA, lenfoma, tiroid bozuklukları, diyabet ve gebelik süreci.
- Diğer Faktörler: Solunumsal alerjenler (polen, ev tozu), gastrointestinal sistem hastalıkları ve psikojenik faktörler.
Ürtiker Tedavi Yöntemleri
Ürtiker tedavisinde temel yaklaşım, eğer tespit edilebiliyorsa tetikleyici faktörlerden uzak durmaktır. Tedavi protokolünde şu yöntemler uygulanmaktadır:
- Eliminasyon: Alkol ve aspirin gibi tetikleyicilerden kaçınma.
- Antihistaminik Tedavisi: H1 reseptör blokerleri (tekli veya kombine) ve gerekli durumlarda H2 reseptör blokerleri ile kombinasyon.
- İlaç Tedavileri: Beta adrenerjik ajanlar (adrenalin), kortikosteroidler ve mast hücresi stabilizatörleri (ketotifen vb.).
- Özel Durumlar: Herediter anjioödemde Danazol kullanımı; ürtikeryal vaskülitte ise Kolşisin, Dapson veya Hidroksiklorokin gibi spesifik ajanlar tercih edilebilir.
Uzm. Dr. Nezih KARACA
