ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE ÖZNEL İYİ OLUŞ, ANKSİYETE VE ÖZ DUYARLIK İLİŞKİSİNİN İNCELENMESİ
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Öznel İyi Oluş ve Mutluluk Kavramına Pozitif Psikoloji Yaklaşımı
Pozitif psikoloji literatüründe sıklıkla ele alınan öznel iyi oluş, halk arasında mutluluk olarak da adlandırılmaktadır. Bu kavram, bireyin belirli bir anda tecrübe ettiği hoş duygulanımları ve yaşamına dair bilişsel değerlendirmelerini kapsar. İnsan soyunun doğası gereği daimi bir arayış içerisinde olduğu bu gaye, sadece patolojiden uzak durmayı değil, bireyin iyilik halini en üst düzeye çıkarmayı hedefler.
Öznel iyi oluşun temel bileşenleri şunlardır:
- Duygusal Değerlendirme: Olumlu ve olumsuz duyguların sıklığı.
- Bilişsel Değerlendirme: Yaşam doyumu ve bireyin kendi hayatına dair yargıları.
- Kendilik Vurgusu: Kişinin kendi iyilik halini öznel kriterlerle ölçmesi.
Anksiyete: Koruyucu Bir Alarm Sistemi ve Boyutları
Anksiyete, insan biyolojisi için elzem olan, kişiyi tehlikelere karşı uyaran sağlıklı bir alarm sistemidir. Normal uyum düzeyinde yaşandığında evrensel ve işlevsel bir savunma mekanizması olarak kabul edilir. Ancak bu duygunun şiddeti arttığında, bireyin işlevselliği bozulmakta ve zorlayıcı bir yaşantı ortaya çıkmaktadır.
| Anksiyete Türü | Belirtiler ve Etkiler |
|---|---|
| Psikolojik | Endişe, huzursuzluk ve sürekli tetikte olma hali. |
| Fizyolojik | Kalp çarpıntısı, mide bulantısı, ağız kuruluğu, titreme ve terleme. |
| Davranışsal | Kaçınma davranışı, baş etme mekanizmalarında bozulma, hareket yeteneğinde düşüş. |
Korku ve anksiyete arasındaki temel fark, korkunun kaynağının belirli olması (şu ana odaklı), anksiyetenin ise kaynağının belirsiz ve gelecekteki olası senaryolara odaklı olmasıdır.
Öz Duyarlık (Self-Compassion) ve Bileşenleri
Temelini Budizm felsefesinden alan ve Batı literatürüne Kristen Neff tarafından kazandırılan öz duyarlık, bireyin kendisine karşı şefkatli ve anlayışlı olmasıdır. Bu kavram; öz şefkat ve öz anlayış terimleriyle eş anlamlı kullanılır. Öz duyarlığı yüksek bireyler, başarısızlıklarını insan olmanın ortak bir parçası olarak görür ve kendilerini acımasızca eleştirmek yerine merhametle yaklaşırlar.
Öz duyarlığın yapı taşları:
- Öz Sevecenlik: Kendine karşı nazik olma.
- Paylaşımların Bilincinde Olma: Yaşanan acıların evrenselliğini kabul etme.
- Bilinçlilik (Mindfulness): Acı verici düşüncelerle aşırı özdeşleşmeden farkındalık geliştirme.
Araştırma Yöntemi ve Veri Toplama Araçları
2022-2023 bahar döneminde yürütülen bu araştırmanın çalışma grubunu, 203'ü kadın ve 103'ü erkek olmak üzere toplam 306 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 programı kullanılmış; t-testi, ANOVA, Pearson korelasyonu ve çok değişkenli regresyon analizlerinden yararlanılmıştır.
Kullanılan Ölçme Araçları:
- Sosyodemografik Bilgi Formu
- Öznel İyi Oluş Ölçeği (Cronbach Alfa: 0,872)
- Beck Anksiyete Ölçeği (Cronbach Alfa: 0,944)
- Öz Duyarlık Ölçeği (Cronbach Alfa: 0,780)
Önemli Bulgular ve İstatistiksel Sonuçlar
Araştırma sonucunda elde edilen veriler, değişkenler arasındaki anlamlı ilişkileri ortaya koymuştur:
- Cinsiyet Faktörü: Öznel iyi oluş düzeyinde cinsiyete göre fark saptanmazken, kadınların anksiyete düzeylerinin erkeklerden anlamlı derecede yüksek olduğu belirlenmiştir.
- Yaşanılan Yer: Türkiye'de (TC) yaşayan öğrencilerin anksiyete puanları, KKTC'de yaşayanlara göre daha yüksek çıkmıştır.
- Korelasyon Analizi: Öznel iyi oluş ile anksiyete arasında negatif; öz sevecenlik ve bilinçlilik ile pozitif bir ilişki saptanmıştır.
- Yordama Durumu: Öz duyarlığın alt boyutlarından olan izolasyon ve aşırı özdeşleşme, anksiyeti pozitif yönde; bilinçlilik ise negatif yönde yordamaktadır.
Tartışma ve Sonuç
Araştırma bulguları, üniversite öğrencilerinin ruh sağlığını korumada öz duyarlığın kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Özellikle izolasyon ve kendine yabancılaşma hissi anksiyeteyi artırırken, bireyin kendisine şefkatle yaklaşması koruyucu bir kalkan görevi görmektedir. Psikoterapi süreçlerinde öz duyarlılığı ve öznel iyi oluşu artırıcı müdahalelerin, anksiyete ile baş etmede etkili bir strateji olacağı değerlendirilmektedir.
