Tıp Fakültesi Öğrencileri İçin Göz Hastalıkları

Göz Küresinin Tabakaları ve Genel Yapısı

Göz küresi, dıştan içe doğru üç ana tabakadan oluşur ve bu yapılar görme fonksiyonunun sağlıklı bir şekilde gerçekleşmesini sağlar. Tunica fibrosa bulbi (dış destek doku), tunica vaskulosa bulbi (orta damarlı tabaka/üvea) ve tunica interna bulbi (iç sinir tabakası) gözün temel katmanlarını oluşturur. Bu makalede, gözün anatomik bileşenleri, kırıcılık özellikleri ve görme yolları profesyonel bir perspektifle ele alınmaktadır.

1. Tunica Fibrosa Bulbi: Dış Tabaka

Bu tabaka gözün en dış kısmında yer alan, koruyucu ve destekleyici nitelikteki dokudur. İki ana bölümden oluşur: Sklera ve Kornea.

Sklera (Göz Akı)

Globun arka 5/6’lık kısmını oluşturan, gözün şeklini ve hacmini koruyan sert yapıdır. Kalınlığı bölgelere göre değişkenlik gösterir:

Sklera; dıştan içe doğru episklera, stroma ve lamina fusca katmanlarından oluşur. Arka bölümü kısa siliyer sinirler, ön tarafı ise uzun siliyer sinirler tarafından inerve edilir.

Kornea

Globun ön 1/6’lık kısmını oluşturan, gözün en güçlü kırıcı ortamıdır. Kırıcılığı 42-43 Diyoptridir. Santral kalınlığı 530-540 µm iken, periferde 900 µm’ye ulaşır. Kornea beş temel tabakadan oluşur:

1. Epitel: Çok katlı yassı epitel.
2. Bowman Tabakası: Bazal membrana karşılık gelir.
3. Stroma: Korneanın en kalın tabakasıdır; kollajen lameller ve keratositlerden oluşur.
4. Descemet Membranı: Endotelin bazal membranıdır.
5. Endotel: Tek katlı yassı epitel hücreleridir.

Korneanın saydamlığı; damarsız yapısı, düşük su içeriği ve kollajen liflerinin paralel dizilimi ile sağlanır. Trigeminal sinirin oftalmik dalı ile inerve olur.

2. Tunica Vaskulosa Bulbi: Orta Tabaka (Üvea)

Üvea tabakası; koroid, korpus siliyare ve iristen oluşur. Bu tabaka gözün beslenmesi ve ışık miktarının ayarlanmasında kritik rol oynar.

Koroid

Sklera ve retina arasında yer alan, damardan zengin yapıdır. Retina pigment epiteli (RPE) ve retinanın dış 1/3’lük kısmını beslemekle görevlidir. Tabakaları dıştan içe; suprakoroid, stroma, vasküler kat, koryokapillaris ve Bruch zarı şeklindedir.

Korpus Siliyare (Siliyer Cisim)

Skleral mahmuzdan ora serrataya uzanan üçgen yapıdır. Pars plikata (Zinn liflerinin yapıştığı ön kısım) ve pars plana (cerrahi giriş bölgesi) olmak üzere ikiye ayrılır. Pigmentsiz epitelinden humör aköz sentezlenir. Siliyer kaslar kasıldığında lensin bombeleşmesini (akomodasyon) veya trabeküler ağın açılmasını sağlar.

İris ve Pupil

Ön ve arka kamarayı ayıran, pigment içeren diyafram yapısıdır. Ortasındaki açıklığa pupil denir. İris iki temel kasa sahiptir:

• Sfinkter Pupilla: Miyozis (daralma) sağlar, 3. kranial sinirle uyarılır.
• Dilatatör Pupilla: Midriyazis (genişleme) sağlar, sempatik sinirlerle uyarılır.

3. Tunica Interna Bulbi: İç Tabaka (Retina)

Retina, ora serrata ile optik sinir başı arasında uzanan duyusal tabakadır. Makula, optik aksın geçtiği 5-6 mm’lik sahadır; merkezindeki foveola sadece koni hücrelerini içerir ve en keskin görme bölgesidir.

Retinanın 10 Katmanı

Retina dıştan içe doğru şu tabakalardan oluşur:

1. Retina pigment epiteli (RPE)
2. Fotoreseptör katı (Basil ve koni)
3. Dış sınırlayıcı zar (Dış limitant)
4. Dış nükleer kat
5. Dış pleksiform kat
6. İç nükleer kat (Bipolar, amakrin, horizontal ve Müller hücreleri)
7. İç pleksiform kat
8. Ganglion hücre katı
9. Sinir lifleri katı
10. İç sınırlayıcı zar (İç limitant)

Kan-retina bariyeri, RPE hücreleri arasındaki zonula okludensler (dış bariyer) ve retina kapillerindeki endotel hücreleri (iç bariyer) tarafından oluşturulur.

4. Işığı Kıran Yapılar ve Adneksiyel Dokular

Lens ve Korpus Vitreum

Lens, 9 mm çapında, damarsız ve sinirsiz bir yapıdır. Zinn lifleri ile siliyer proseslere asılıdır. Korpus Vitreum ise göz küresinin arka boşluğunu dolduran, %99’u su olan yarı jelatinöz şeffaf bir sıvıdır.

Göz Kapakları ve Bezler

Gözü dış etkilerden koruyan kapaklar; deri, kas, tars ve konjonktivadan oluşur. Kapaklarda üç önemli bez bulunur:

• Meibomius Bezleri: Tars içinde yer alan yağ bezleridir.
• Zeiss Bezleri: Kirpik diplerindeki yağ bezleridir.
• Moll Bezleri: Modifiye ter bezleridir.

5. Ekstraoküler Kaslar ve Görme Yolları

Gözün hareketini sağlayan altı ana kas bulunur. M. rektus lateralis (6. sinir) ve m. obliqus superior (4. sinir) dışındaki tüm kaslar 3. kranial sinir (N. Oculomotorius) tarafından inerve edilir. Alt rektus ve alt oblik kaslarının kılıflarının birleşmesiyle oluşan Lockwood ligamanı, göz küresini bir hamak gibi destekler.

Görme Yolu Akışı

Işık uyaranı şu yolu izleyerek beyne ulaşır:

1. N. optikus (Optik sinir)
2. Kiazma (Nasal liflerin çaprazlaştığı yer)
3. Optik traktus
4. Corpus geniculatum laterale
5. Optik radyasyon
6. Korteks (17, 18 ve 19. sahalar)

Optik sinir, ganglion hücre aksonlarından oluşur ve yaklaşık 35-55 mm uzunluğundadır. Fotoreseptör içermediği için görme alanında kör noktayı oluşturur.