Sınırda ( Borderline ) Kişilik Bozukluğu

Sınırda Kişilik Bozukluğu Nedir?

Sınırda kişilik bozukluğu, DSM-5 tanı kriterleri içerisinde B kümesi kişilik bozuklukları alt başlığında tanımlanan; karmaşık, zor ve çelişkili görünebilen bir tablodur. Bu bozukluk temel olarak dürtü denetim yoksunluğu, uçlarda yaşam, duygu-durum yönetimi konularında güçlük ve dalgalı bir duygu-düşünce modeliyle karakterizedir. Bireylerin yaşam kalitesini doğrudan etkileyen bu durum, kişilerarası ilişkilerde ve benlik algısında ciddi tutarsızlıklara yol açar.

DSM-5 Tanı Kriterleri ve Belirtiler

Bir bireye sınırda kişilik bozukluğu tanısı konulabilmesi için aşağıda belirtilen yaygın örüntülerin en az beşinin aynı anda bulunması gerekmektedir. Bu kriterler, bireyin benlik algısında, duygulanımında ve kişilerarası ilişkilerindeki tutarsızlığı net bir şekilde ortaya koyar:

• Terk edilmekten kaçınma: Gerçek ya da imgesel bir ayrılıp gitmeden kaçınmak için yoğun bir çaba göstermek.
• İlişkilerde tutarsızlık: Kişilerarası ilişkilerde, bireyleri gözünde aşırı büyütme ve aynı zamanda yerin dibine sokma (değersizleştirme) arasında gidip gelmek.
• Kimlik karmaşası: Tutarsız benlik algısı ve sürekli bir kimlik karmaşası içerisinde bulunmak.
• Dürtüsellik: Kendisine zarar veren en az iki noktada (cinsellik, para harcama, madde kullanımı, aşırı yemek yeme vb.) dürtüsel davranışlar sergilemek.
• Yinleyici intihar davranışları: Kendine zarar verme veya intihar girişimlerinin tekrarlanması.
• Duygusal boşluk: Süreğen bir boşluk duygusu, uygunsuz yoğun öfke ve öfke denetiminde güçlük yaşamak.
• Duygulanımda tutarsızlık: Duygu durumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı olarak gelişen tutarsızlıklar.

Duygu Yoğunluğu ve Algı Değişimleri

Sınırda kişilik bozukluğunun en belirgin özellikleri arasında duygu yoğunluğu ve buna bağlı gelişen ani tutum değişiklikleri yer alır. Bireyin algıları çok hızlı değişebildiği için davranışları da aynı hızla farklılık gösterebilir. Örneğin; bir an gülümsediği gözlemlenen bir birey, kısa süre sonra anlaşılmaz bir şekilde kendisine ya da çevresine karşı yoğun bir öfke sergileyebilir.

Bu bireylerin düşünce yapısı genellikle uç noktalarda seyreder. Yaşanan olayları ve gerçekliği sadece siyah-beyaz olarak algılama eğilimindedirler; bu bakış açısında "gri" alanlara yer yoktur. Bu durum, olayların ve kişilerin salt iyi ya da salt kötü olarak değerlendirilmesine neden olur.

Kimlik Karmaşası ve Terk Edilme Korkusu

Bireyler, "Ben kimim?" sorusuna verdikleri cevaplarda sürekli bir değişkenlik yaşarlar. Kimlik sürdürümünde ve algılamada çekilen bu güçlük, başka bireylere bağımlı olmaya yatkınlığı beraberinde getirir. Bağımlılık duygusunun bir sonucu olarak, durdurulamaz bir kopma düşüncesi ve yoğun ayrılma kaygısı gelişebilir.

Ayrılma ve terk edilme durumlarına karşı hissedilen çaresizlik, bireyi somut deliller olmaksızın ayrılık senaryoları kurgulamaya itebilir. Korku duygusunu tetikleyen bu düşünceler arasında; var olmayanı zihinde var etme ve kendini yadsıma gibi savunma mekanizmaları görülebilir.

Davranışsal Örüntüler ve Dışavurum Biçimleri

Sınırda kişilik bozukluğu olan bireylerde, ilgi toplama ya da kendini ispat etme amacıyla kendine zarar verici davranışlar gözlemlenebilir. Ayrıca bu tabloya ikincil bir durum olarak sıklıkla depresyon eşlik eder. Kızgınlık ve kırgınlığın dışavurumunda başvurulan yaygın yöntemler şunlardır:

1. Depresif ruh hali ve somurtkanlık.
2. Surat asmak ve küsmek.
3. Dürtüsel kızgınlık ve kontrolsüz öfke davranışları.

Esneklik Yoksunluğu ve Empati Yaklaşımı

Bu rahatsızlığa sahip bireylerde esneklikten yoksunluk belirgindir. Onlar için iyi ve kötü kavramları salt ve değişmezdir; iyinin içindeki kötüyü ya da kötünün içindeki iyiyi görmekte zorlanırlar. Eşduyum (empati) yapma yetenekleri olsa da, bu durum genellikle kendi gereksinimlerinin karşılanması beklentisiyle gerçekleşir. Bireyin temel duygu durumu çoğunlukla öfke, panik veya umutsuzluk ekseninde şekillenir.