PREMATÜRE BEBEKLERDE BESLENME TEDAVİSİ

Prematüre Bebek Nedir?

Türkiye'de her yıl dünyaya gelen yaklaşık 3 milyon bebeğin %10'u prematüre olarak doğmaktadır. Normal gebelik süresinden önce ve zamanında doğan bebeklere kıyasla daha düşük vücut ağırlığıyla dünyaya gelen bu bebekler, yaşamın ilk evrelerinde çeşitli risk faktörleriyle karşı karşıyadır. Ancak günümüzde yenidoğan yoğun bakım alanındaki teknolojik gelişmeler, prematüre bebeklerin hayata tutunma şansını önemli ölçüde artırmaktadır.

Gestasyonel (gebelik) haftasını tamamlamadan doğan bebekler "prematüre bebek", bu süreçte gerçekleşen doğumlar ise "prematüre doğum" olarak adlandırılır. Prematüre bebekler, doğum ağırlıklarına ve doğum haftalarına göre iki ana grupta sınıflandırılır:

Doğum Ağırlığına Göre Sınıflandırma

• Düşük doğum ağırlıklı bebekler: 2500 gramdan küçük.
• Çok düşük doğum ağırlıklı bebekler: 1500 gramdan küçük.

Gestasyonel Yaşa (Doğum Haftası) Göre Sınıflandırma

• İleri derecede prematüre: 24-31 haftalık.
• Orta derece prematüre: 32-36 haftalık.
• Sınırda prematüre: 36-37 haftalık.

Prematüre Doğuma Neden Olan Etmenler

Prematüre doğumun gerçekleşmesinde anneye bağlı nedenler, fetal faktörler ve çevresel etmenler belirleyici rol oynamaktadır. Özellikle ilk 2 yıl, bu bebeklerin gelişimi için en kritik dönemdir.

Prematüre Bebeklerin Fiziksel Özellikleri

Prematüre bebekler, gelişimlerini tamamlamadan doğdukları için kendilerine has fiziksel özellikler gösterirler:

• Başın gövdeye oranı normal yenidoğanlara göre daha büyüktür.
• Vücut ısıları düşük, derialtı yağ dokuları azdır.
• Vücut yüzeyleri tartılarına oranla geniştir ve vücutlarında ödem görülebilir.
• Genital organlar yetersiz gelişmiştir; kulak kıkırdak yapısı yumuşak ve kıvrım sayısı azdır.
• Kalp atışları hafif ve cansızdır.
• 1. haftadan önce doğanlarda sürfaktan maddesi eksikliği nedeniyle solunum yetersizliği yaşanabilir.
• Sürekli uyku hali mevcuttur ve emme refleksleri zayıftır.

Prematüre Bebeklerde Beslenme ve Anne Sütünün Önemi

Prematüre bebeklerin kalori ve besin öğesi ihtiyaçları, zamanında doğan bebeklere göre çok daha fazladır. Anne karnındaki son 3 ayda yağ birikimi gerçekleştiği için erken doğan bebeklerde çabuk üşüme ve güçsüzlük görülür. Bu nedenle prematüre bebeklerin temel enerji kaynağı yağlardır.

Anne Sütünün Mucizevi Etkisi

Prematüre bebekler için en ideal besin kendi annesinin sütüdür. Prematüre doğum yapan annenin sütü, ilk 2 hafta boyunca daha yüksek kalori, yağ, protein ve sodyum içerir. Anne sütü şu avantajları sağlar:

• Bağışıklık sistemini güçlendirir ve bağırsak enfeksiyonlarından korur.
• Sindirimi kolaylaştırır ve mide boşalmasını hızlandırır.
• Nekrotizan enterekolit ve abdominal distansiyon riskini azaltır.
• Görme fonksiyonlarını geliştirir ve ilerideki okul başarısını artırır.

Beslenme Yöntemleri ve Takviyeler

Emme, yutma ve nefes alma koordinasyonu genellikle 33. gestasyonel haftada gelişir. Bu koordinasyonu sağlayamayan veya annesini ememeyen bebekler için sonda (parenteral) gibi yöntemler kullanılabilir.

• Anne Sütü Zenginleştiriciler: 1800 gram altındaki veya 34 haftadan küçük bebeklerde, anne sütünün içeriği ticari ürünlerle zenginleştirilmelidir.
• Demir Desteği: Prematüre bebekler demir depoları eksik doğduğu için 2. aydan itibaren 1 yaşına kadar demir desteği verilmelidir.
• Ek Gıdalar: Prematüre bebeklerde ek gıdaya geçiş genellikle 4. ile 6. aylar arasında yapılır.

Beslenme Sırasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

1. Çene Desteği: Çene kasları zayıf olan bebeklerde, besleme sırasında işaret parmağı ile çeneye destek verilmelidir.
2. Süre Kontrolü: Biberon veya emme yoluyla beslenme süresi 30 dakikayı geçmemelidir.
3. Gelişim Takibi: Günde 10-15 gram kilo alımı ve haftada 0.5 cm boy uzaması yeterli beslenmenin göstergesidir.
4. Saklama Koşulları: Anne sütü derin dondurucuda 6 ay, buzlukta 1 ay, buzdolabında 24 saat ve oda sıcaklığında 8 saat saklanabilir.

Önemli Not: Anne sütü doğrudan ısıtılmamalı; verilmeden 1-2 saat önce oda sıcaklığında veya benmari yöntemiyle ılıtılmalıdır. Unutulmamalıdır ki; anne sütü hayat kurtarır.