Polikistik over hastalığı !
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PKOS) veya diğer adıyla Stein-Leventhal sendromu, genellikle 30 yaş altı kadınlarda görülen, yumurtalıklarda (over) kalın bir doku içerisinde çok sayıda iyi huylu kist ile karakterize bir hastalıktır. Bu tablo, temel olarak kronik anovülasyon yani yumurtlama olmaması durumudur.
PKOS, beyindeki hipofiz bezinden salgılanan LH (Luteinize Edici Hormon) ve FSH (Folikül Uyarıcı Hormon) hormonlarının anormal üretiminden kaynaklanır. Bu hormonal dengesizlik, düzenli yumurtlamayı engelleyerek yumurtalıklardan erkeklik hormonu üretiminin artmasına neden olur. Üreme çağındaki kadınların %3 ile %5'ini etkileyen bu yaygın sendromun kesin nedeni günümüzde hala tam olarak bilinmemektedir.
PKOS Neden Oluşur? Kısır Döngü Mekanizması
Günümüzde kabul edilen mekanizmaya göre, LH hormonundaki artış yumurtalıklarda androjen (erkeklik hormonu) yapımını tetikler. Salgılanan bu androjenler yağ dokusunda östrojene dönüşür; artan östrojen ise tekrar LH üretimini artırarak bir kısır döngü oluşturur.
Bu döngüyü kırmak için şu etkenler kritik rol oynar:
- Kilo kaybı sağlanması
- Yumurtalıkların tıbbi yöntemlerle baskılanması
- İnsülin direncinin kontrol altına alınması
Polikistik Over Sendromu Belirtileri Nelerdir?
PKOS, genellikle ergenlik döneminde adet kanamalarının başlamasıyla fark edilir. Hastaların yaklaşık %75'inde en önemli uyaran adet düzensizliğidir.
Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Adet Düzensizlikleri: Seyrek adet görme veya hiç adet görmeme (amenore). Gecikme sonrası görülen kanamalar genellikle fazla miktarda ve uzun sürelidir.
- Hiperandrojenizm Bulguları: Vücutta erkek tipi tüylenme (hirsutizm), sivilce (akne), yağlı cilt ve erkek tipi saç dökülmesi.
- İnfertilite (Kısırlık): Yumurtlama bozuklukları nedeniyle gebe kalmada zorluk yaşanabilir. Ancak PKOS her hastada %100 kısırlık anlamına gelmez.
- Kilo Artışı ve Obesite: Hastaların yaklaşık %40'ında kilo problemi görülür. Şişmanlık, tek başına diğer semptomları tetikleyebilen bir unsurdur.
PKOS Tanı Kriterleri (Rotterdam Kriterleri)
2003 yılında güncellenen Rotterdam kriterlerine göre, aşağıdaki üç kriterden en az iki tanesinin varlığı tanı için yeterli kabul edilmektedir:
- Oligo ve/veya Anovulasyon: Adet döngüsünün 35 günün üzerinde olması, yılda 6'dan az adet görme veya hiç adet görmeme.
- Hiperandrojenizm: Klinik olarak tüylenme artışı, sivilce ve göbek bölgesinde yağlanma; biyokimyasal olarak ise Testosteron, DHEA veya DHEASO4 hormonlarının yüksekliği.
- Polikistik Over Görünümü: Ultrasonografide yumurtalık korteksinde (dış bölge) 2-8 mm çapında, 10-15'ten fazla folikülün (inci kolyesi dizilimi) izlenmesi.
Önemli Ayırım: PKO ve PKOS Farkı
| Tanım | Açıklama |
|---|---|
| Polikistik Over (PKO) | Sadece ultrasonografik bir görüntüdür. Kadınların %20-30'unda görülebilir ve hormonal değerler normal olabilir. |
| Polikistik Over Sendromu (PKOS) | Hormonal bozuklukları ve klinik belirtileri kapsayan patolojik bir hastalıktır. |
İnsülin Direnci ve Uzun Dönem Riskler
PKOS ile insülin hormonu arasında doğrudan bir ilişki vardır. Hücrelerin insüline direnç göstermesi sonucu pankreas daha fazla insülin salgılar. Bu yüksek insülin seviyeleri yumurtalıkları etkileyerek yumurtlamayı engeller ve androjen artışına yol açar.
Tedavi edilmemiş PKOS'un uzun dönemli riskleri:
- Tip 2 Diyabet: Kilolu hastaların %25-35'inde 30'lu yaşlarda şeker hastalığı gelişebilir.
- Kardiyovasküler Sorunlar: Tansiyon problemleri ve yüksek kolesterol nedeniyle kalp hastalığı riski artar.
- Endometrium Kanseri: Uzun süreli adet düzensizliği ve progesteron eksikliği, rahim iç tabakasının (endometrium) sadece östrojene maruz kalmasına neden olarak kanser riskini yükseltir.
PKOS Tedavi Yöntemleri
Tedavi yaklaşımı, hastanın şikayetlerine ve çocuk isteğine göre planlanır.
1. Adet Düzensizliği Tedavisi
Asıl amaç yumurtlamayı yeniden sağlamaktır. Çocuk istemeyen 35 yaş altı hastalarda doğum kontrol hapları veya progesteron ilaçları tercih edilir. Obes hastalarda sadece kilo verilmesi bile yumurtlamanın başlaması için yeterli olabilir.
2. İnfertilite (Kısırlık) Tedavisi
Çocuk isteği olan hastalarda ilk adım kilo kontrolüdür. Tıbbi tedavide genellikle şu yol izlenir:
- Klomifen Sitrat: Yumurtlamayı uyarıcı ilk tedavi seçeneğidir.
- Enjektabl Hormonlar ve Aşılama: İlaç tedavisine yanıt alınamayan durumlarda uygulanır.
- İnsülin Duyarlaştırıcı İlaçlar: İnsülin direnci olan vakalarda başarı oranını artırabilir.
3. Tüylenme (Hirsutizm) Tedavisi
Kandaki androjen düzeylerini düşürmek için doğum kontrol hapları ve özel anti-androjen maddeler (cyproterone asetat gibi) kullanılır. Kıl büyüme hızı yavaş olduğu için tedavinin sonuç vermesi 8 ile 18 ay sürebilir. Mevcut tüyler için epilasyon gibi yöntemler destekleyici olarak kullanılmalıdır.
