Menenjit Nedir, Tedavisi Nelerdir ?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Akut Bakteriyel Menenjit Nedir?
Menenjit, beyin ve spinal kordu (omurilik) çevreleyen membranların (zarların) enflamasyonudur. En sık nedenleri enfeksiyonlar olsa da; sistemik hastalıklar, kimyasal ajanlar ve tümör hücreleri de menenjite yol açabilmektedir.
Bu hastalık, yüksek morbidite ve mortalite oranları nedeniyle tıbbi bir acildir. Ölüm oranları süt çocuklarında %2 iken, yenidoğan ve erişkinlerde %20-30 seviyelerine çıkmaktadır. İyileşen hastaların 1/3’ünde sağırlık ve nörolojik sekeller görülmektedir. Günümüzde klasik antimikrobiyal ajanlara dirençli mikroorganizmaların artışı, hastalığın önemini daha da artırmaktadır.
Menenjit Etiyolojisi ve Sınıflandırma
Çocukluk çağı bakteriyel menenjitlerinin %95’inden fazlasından üç ana mikroorganizma sorumludur: S. pneumoniae, N. meningitidis ve H. influenzae tip B. Yaş gruplarına göre etkenler şu şekilde değişiklik gösterir:
0-3 Ay (Yenidoğan Dönemi)
Bu dönemde anne florası ve doğum ortamı belirleyicidir:
- Bakteriler: Grup B ve D streptokoklar, E. coli (K1 antijen), Klebsiella, Gram(-) Enterobakter, Salmonella ve L. monositogenez.
- Virüsler: HSV-2.
5 Yaş ve Erişkin Dönemi
- Bakteriler: S. pneumoniae ve N. meningitidis.
- Virüsler: Enterovirüsler, Rubella, Herpesvirüsler ve HIV.
Risk Faktörleri ve Spesifik Durumlar
Belirli klinik durumlar, spesifik mikroorganizmalar için zemin hazırlar:
- İmmün ve Kompleman Defektleri: Meningokoklar.
- Splenik Disfonksiyon/Aspleni ve BOS Kaçağı: Pnömokok.
- T-Hücre Defektleri: L. monositogenez.
- BOS Şantları: Koagülaz-negatif stafilokoklar.
- Lumbosakral Dermal Sinüs: Stafilokok ve enterik bakteriler.
Epidemiyoloji ve Bulaşma
H. influenza menenjitleri sonbahar ve kış başında; pnömokok ve meningokok menenjitleri ise kış sonu ve ilkbahar başında yoğunlaşır. H. influenza tip-b en sık 3 ay - 3 yaş arasında görülürken, meningokok ve pnömokoklar 3 ay - 1 yaş arasında zirve yapar.
Meningokoklar epidemiler yapabilme özelliğine sahiptir. Bulaşma, yakın temas ve nazofarengeal sekresyonlar yoluyla gerçekleşir; bu nedenle toplu yaşanılan yerlerde risk yüksektir.
Klinik Belirtiler ve Bulgular
Akut bakteriyel menenjitte klinik tablo; ateş, baş ağrısı ve meningeal irritasyon bulguları ile karakterizedir.
Genel Klinik Tablo
- Ateş: Vakaların %94-96’sında 38.5 °C ve üzeridir. Hipotermi kötü prognoz işaretidir.
- Kusma: Vakaların %80’inden fazlasında görülür.
- Konvülsiyon: Çocukların %30-40’ında, genellikle ilk 3 gün içinde gelişir.
- KİBAS (Kafa İçi Basınç Artışı Sendromu): Pürülan menenjit vakalarının neredeyse tamamında görülür. Belirtileri arasında fontanel gerginliği, papil ödemi (nadir) ve bilinç değişiklikleri yer alır.
Yenidoğanlarda Klinik Bulgular
Yenidoğanlarda bulgular özgün değildir ve sepsisten ayrımı zordur:
| Sistem | Bulgular |
|---|---|
| Vücut Isısı | Hipotermi veya Hipertermi |
| Solunum | Takipne, retraksiyon, apne, iç çekme |
| GİS | Abdominal distansiyon, kusma, emme güçlüğü |
| SSS | Konvülsiyon, letarji, huzursuzluk, fontanel bombeliği |
| KVS | Şok, bradikardi veya taşikardi |
| Deri | Solukluk, siyanoz, peteşi, sarılık |
Tanı Yöntemleri ve BOS Değerlendirmesi
Tanıda altın standart Lomber Ponksiyon (LP) ile elde edilen Beyin Omurilik Sıvısı (BOS) incelemesidir.
BOS Analiz Parametreleri
- Görünüm: Lökosit (>200/ml), eritrosit (>400/ml) veya yüksek protein varlığında BOS bulanıklaşır.
- Glukoz: BOS/Serum glukoz oranının ≤0.4 olması bakteriyel menenjit için %98 spesifiktir. 20 mg/dl altındaki değerler işitme kaybı riskini artırır.
- Hücre Sayımı: Bakteriyel menenjitte genellikle lökosit >1000/mm³ ve PMNL hakimiyeti vardır.
- Gram Boyama: Vakaların %60-90’ında etkeni belirler. S. pneumoniae'da başarı oranı %90'dır.
LP Kontrendikasyonları: KİBAS bulguları, pupil ışık cevabı değişiklikleri, şok, koagülasyon bozukluğu (trombosit <20.000/mm³) ve lokal enfeksiyon durumlarında LP ertelenmelidir.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavi, ampirik antibiyotik kullanımı ile başlar ve kültür sonuçlarına göre revize edilir. Antibiyotik seçimi, ajanın BOS'a geçiş özelliğine göre yapılır.
Antibiyotik ve Süre Tablosu
- N. meningitidis: Penisilin (5-7 gün)
- H. influenzae: Ampisilin (7-10 gün)
- S. pneumoniae: Penisilin veya dirençli vakalarda Sefalosporin + Vankomisin (10-14 gün)
- Grup B Streptokok: 10-14 gün
- Gram (-) Enterik Basiller: 21 gün
Steroid Tedavisi: H. influenza menenjitinde inflamasyonu azaltmak için Deksametazon (0.15 mg/kg, 4 gün boyunca günde 4 kez) önerilir.
Komplikasyonlar ve Korunma
Akut Komplikasyonlar: Şok, beyin ödemi, DIC ve hipoglisemi. Subakut Komplikasyonlar: SIADH (özellikle H. influenza'da %50), subdural efüzyon (%30) ve beyin apsesi.
Profilaksi (Korunma):
- HİB: Temaslılara Rifampisin (20mg/kg, 4 gün).
- N. meningitidis: Rifampisin, Seftriakson veya Siprofloksasin.
- S. pneumoniae: Rutin profilaksi gerekmez, riskli gruplara aşı yapılır.
