İshallerin En Önemlisi Rotavirüs İshali

Rota Virüsü: Çocuklarda Akut Gastroenteritin En Önemli Nedeni

Rota virüsü, dünya genelinde özellikle yenidoğanlarda ve 5 yaş altı çocuklarda görülen akut gastroenterit (bağırsak iltihabı) vakalarının en yaygın nedenidir. Çocukluk çağı ölümlerinin (mortalite) ve hastalık oranlarının (morbidite) majör sebepleri arasında yer alan bu virüs, halk arasında yenidoğan diyaresi veya kış diyaresi olarak da bilinmektedir. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeler için ciddi bir sağlık sorunu teşkil eden rota virüsü, yüksek bulaşıcılık oranıyla dikkat çeker.

Rota Virüsü Enfeksiyonunun Önemi ve Ekonomik Yükü

Rota virüsü ishallerini diğer enfeksiyonlardan ayıran en önemli özellik, hastaneye yatış oranlarının oldukça yüksek olmasıdır. Akut gastroenterit tanısıyla hastaneye yatırılan çocukların yaklaşık %39'u rota virüsü kaynaklı enfeksiyonlar nedeniyle tedavi görmektedir. Bu durum, aileler ve sağlık sistemi üzerinde ciddi bir ekonomik yük oluşturmaktadır.

Dünya genelindeki istatistikler rota virüsünün etkisini şu şekilde ortaya koymaktadır:

• Yıllık vaka sayısı: Yaklaşık 110 milyon gastroenterit hastası.
• Poliklinik başvurusu: 25 milyon.
• Hastaneye yatış: 2 milyon.
• Can kaybı: Yıllık ortalama 440.000 çocuk.

Dünyada her 50 çocuktan biri ishal ve su kaybı nedeniyle hastaneye yatarken, Türkiye'de her yıl ortalama 20-25 çocuktan biri rota virüsü kaynaklı ishal geçirmektedir. Gelişmiş ülkelerde ölüm oranlarının daha düşük olması, sağlık hizmetlerine erişim ve hastaneye yatış imkanlarının fazlalığı ile ilişkilidir.

Rota Virüsü Nasıl Bulaşır?

Rota virüsü oldukça bulaşıcıdır ve temel olarak feoral-oral (ağız-dışkı) yoluyla yayılır. Özellikle kreş ve okul gibi toplu yaşam alanlarında hızla salgınlara yol açabilir. Virüsün yayılma yolları şunlardır:

• Virüs bulaşmış iç çamaşırları, giysiler ve yatak çarşafları.
• Ortak kullanılan oyuncaklar ve eşyalar.
• Öksürme ve hapşırma yoluyla damlacık yayılımı.

Anne sütü almamak, kalabalık yaşam koşulları, düşük sosyo-ekonomik düzey ve rota aşısı yaptırmamak hastalığın daha ağır seyretmesine neden olan faktörler arasındadır.

Rota Virüsü Belirtileri Nelerdir?

Virüse maruz kaldıktan sonra 12 saat ile 4 gün arasında (genellikle 18-48 saatlik kuluçka süresi) şikayetler başlar. Belirtiler genellikle 4 ile 8 gün kadar sürer. En yaygın klinik tablo şu şekildedir:

1. Ani başlayan kusma: Genellikle ilk belirtidir ve inatçıdır.
2. Yüksek ateş: Hastaların yaklaşık yarısında görülür.
3. Şiddetli ishal: Çok kötü kokulu ve sulu dışkılama karakteristiktir.
4. Karın ağrısı: Enfeksiyona eşlik eden huzursuzluk ve ağrı.

Bu belirtiler sonucunda vücutta ağır dehidratasyon (sıvı kaybı) ve elektrolit dengesizlikleri meydana gelebilir. Özellikle küçük bebeklerde ve bakım şartları yetersiz olan çocuklarda tablo daha ağır seyredebilir.

Tanı ve Tedavi Yöntemleri

Rota virüsü tanısı; hastanın öyküsü, fizik muayene ve laboratuvar testleri ile konur. Dışkı örneğinde ELISA ve lateks aglutinasyon yöntemleriyle rota virüsü antijeninin saptanması temel tanı yöntemidir.

Tedavi Yaklaşımları

Rota virüsü enfeksiyonunda en kritik müdahale dehidratasyon tedavisidir. İzlenen adımlar şunlardır:

Korunma Yolları ve Rota Virüsü Aşısı

Hastalıktan korunmada hijyen kuralları hayati önem taşır. El temizliği, oyuncak dezenfeksiyonu ve hasta çocukların okula gönderilmemesi birincil önlemlerdir. Ancak en etkili korunma yöntemi rota virüsü aşısıdır.

Ülkemizde uygulanan iki çeşit aşı bulunmaktadır:

• Monovalan Aşı (Rotarix): 6. haftadan itibaren en az 4 hafta ara ile 2 doz uygulanır.
• Pentavalan Aşı (Rotateq): 6. haftadan itibaren en az bir ay ara ile 3 doz uygulanır.

Aşıların koruyuculuğu %85 ile %95 arasındadır ve hastalığın ağır geçmesini engeller. Her iki aşı da ağız yoluyla uygulanır.

Önemli Not: Rota virüsü aşısına öyle bir zamanda başlanmalıdır ki, en son doz bebek en geç 32 haftalık olduğunda tamamlanmış olmalıdır. Eğer bebek 32 haftayı geçtiyse ve aşıya hiç başlanmadıysa, bu aşamadan sonra aşı uygulaması yapılmamalıdır.