Meme kanseri tedavisinin ardından ortaya çıkan lenfödem ve tedavisi
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Meme Kanseri ve Lenfödem İlişkisi Nedir?
Lenfödem, meme kanseri cerrahisi sonrasında görülebilen en zorlayıcı komplikasyonlardan biridir. Koltuk altı bölgesindeki lenf akımının engellenmesi sonucu ortaya çıkan bu durum; kolda şişlik, rahatsızlık hissi ve estetik dışı bir görüntüye neden olur. Meme kanseriyle mücadele eden pek çok kadın, lenfödemin hem fiziksel hem de duygusal süreçlerini olumsuz etkilediğini ifade etmektedir.
Lenfödem Görülme Sıklığı ve Risk Faktörleri
Meme kanseri tedavisi gören hastalarda lenfödem görülme oranı yaklaşık %25 civarındadır. Bu risk düzeyi; cerrahi müdahalenin kapsamına, ameliyat üzerinden geçen süreye ve radyoterapi (ışın tedavisi) alınıp alınmadığına göre değişkenlik gösterir. Özellikle aşağıdaki durumlarda risk artmaktadır:
- Geniş kapsamlı cerrahi operasyonlar,
- Koltuk altından çok sayıda lenf bezinin çıkarılması,
- Ameliyat sonrası koltuk altına ışın tedavisi uygulanması.
Lenfödem vakalarının büyük bir çoğunluğu, cerrahi müdahaleyi takip eden ilk dört yıl içerisinde gelişmektedir.
Lenfödem Neden Oluşur?
Meme kanseri tedavisi sonrası gelişen duruma sekonder (ikincil) lenfödem denir. Bu tablo, normal lenf dolaşımının kesintiye uğramasıyla meydana gelir. Lenf akışını bozan temel etkenler şunlardır:
- Lenf bezlerinin ameliyatla alınması,
- Kolda meydana gelen travma veya yaralanmalar,
- Böcek ısırması veya sıyrıklar kaynaklı enfeksiyonlar,
- Tümörün lenf kanallarını tıkaması,
- Koltuk altına uygulanan ışın tedavisi.
Önemli Not: Ameliyattan yıllar sonra gelişen lenfödem vakalarında, tümörün tekrarlama ihtimali mutlaka uzman doktorlarca araştırılmalıdır.
Lenfödem Belirtileri ve Hasta Üzerindeki Etkileri
Lenfödem başlangıç aşamasında kolda ağırlık ve huzursuzluk hissiyle kendini gösterir. İlk evrelerde şişlik yumuşaktır ve dinlenmeyle azalabilir. Ancak tedavi edilmediğinde şu belirtiler eklenir:
- Şişliğin sertleşmesi ve derinin kuruması,
- Kol hareketlerinde kısıtlılık,
- Uyuşukluk ve gerginlik hissi.
Hayatı doğrudan tehdit etmese de lenfödem, yaşam kalitesini ciddi oranda düşürür. Vücut imajındaki değişim; anksiyete, depresyon ve sosyal çekingenliğe yol açabilir. Ayrıca doku iyileşmesini geciktirerek kronik ağrılara neden olabilir.
Lenfödemden Korunma Yolları
Erken teşhis, lenfödemin ilerlemesini durdurmak için kritiktir. Hastaların dikkat etmesi gereken temel önlemler şunlardır:
| Kategori | Dikkat Edilmesi Gerekenler |
|---|---|
| Tıbbi Müdahale | Etkilenen koldan enjeksiyon yapılmamalı ve tansiyon ölçülmemelidir. |
| Fiziksel Koruma | Sıkı giysilerden ve takılardan kaçınılmalı, kol travmalara karşı korunmalıdır. |
| Hijyen ve Bakım | Cilt nemli tutulmalı, enfeksiyon riskine karşı tırnak bakımına özen gösterilmelidir. |
| Aktivite | Ağır egzersizlerden kaçınılmalı, doktor onaylı hafif germe hareketleri yapılmalıdır. |
| Isı Dengesi | Sauna, hamam ve çok sıcak su ile temastan kaçınılmalıdır. |
Dikkat: Kolda kızarıklık, ısı artışı ve 38°C üzerindeki ateş durumunda vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Tedavi Seçenekleri ve Güncel Yaklaşımlar
Günümüzde lenfödeme neden olan temel etkeni tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmasa da şişliği kontrol altına alan etkili yöntemler mevcuttur.
1. Fizyoterapi ve Takip
Kompleks fizyoterapi yöntemleri ile lenf akışı desteklenir. Hastaların kol hacmi, bilgisayar destekli programlar ve çevre ölçümleriyle düzenli olarak takip edilir.
2. İlaç Tedavisi
Lenfödemin iyileştirilmesi için geliştirilmiş rutin bir ilaç tedavisi henüz bulunmamaktadır.
3. Süpermikrocerrahi Yöntemi
Son yıllarda geliştirilen bu yöntem, lenfödem tedavisinde çığır açmıştır. Sadece 3-4 cm'lik küçük kesilerle yapılan bu işlemde, ince lenf damarları toplardamarlara dikilerek sıvı birikimi engellenir. Özellikle meme kanseri sonrası lenf damarları sağlam olan hastalarda başarı oranı oldukça yüksektir. Ameliyat sonrası 6 ay boyunca özel bası giysisi kullanımı önerilir.
4. Liposuction
Süpermikrocerrahiye uygun olmayan seçilmiş vakalarda, estetik amaçlı olandan farklı tekniklerle uygulanan özel bir liposuction yöntemi tercih edilebilir.
