Masum’’ bir pencere: Ben kendimi her zaman en kötüsüne hazırlarım

En Kötü Senaryoyu Düşünmek: Korunma mı, Kaçış mı?

Merhaba, ben Klinik Psikolog Eslem Aydın. Günlük hayatta pek çoğumuz, “En kötüsüne hazırlıklı olayım da iyisi olursa sevinirim, kötüsü olursa hazırlıklı bulunurum” düşüncesine sahip kişilerle karşılaşırız. Hatta bu sözleri bizzat kendimize söylediğimiz anlar da az değildir. Bir olayı henüz deneyimlemeden, zihinsel olarak sürekli en kötü senaryo üzerine hazırlık yapmak, ilk bakışta masum bir önlem gibi görünebilir. Ancak bu durumun psikolojik arka planı, sanıldığından daha karmaşık süreçler barındırmaktadır.

Sahte Gerçeklik ve Felaketleştirme İllüzyonu

Sürekli olarak en kötüsünü düşünmek, bireyin zihninde o durum gerçekleşmeden önce kendini koruyabildiğine dair sahte bir gerçeklik yaratır. Bu durum aslında bir kaçış noktasıdır. Burada asıl kaçınılan şey, istenmeyen sonuçtan ziyade kişinin kendi duygularıdır. Derinlemesine bakıldığında, felaket senaryoları kurmak bir illüzyon görevi görür. Kişi; endişelenerek, aşırı düşünerek ve sözde tedbirler alarak olayı engelleyebileceğini sanır. Oysa asıl engellenen, “şu an ve burada” hissedilen duyguya yer açmaktır.

Kaygı Yönetimi ve Bilgi Toplama Davranışları

Felaketin kendisi ve beraberinde getirdiği duygular o kadar ağır algılanır ki, insan bu deneyimden kaçınmak için çeşitli savunma davranışları geliştirir. Bu süreçte birey, çevresindeki kişilere sürekli şu soruları yöneltebilir:

• "İyi miyiz?"
• "Bir sorun mu var?"
• "Suratın asık, benim yüzümden mi?"

Bu soruların temelinde, sorulmadığı takdirde yaşanacak olan yoğun kaygı ve korku yatar. Kişi, sürekli bilgi toplayarak ve “tedbir” alarak duygusunu minimize etmeye çalışır. Ancak ham haliyle yaşanmayan her duygu, bireyin yaşam bavuluna eklenen ekstra bir yükten farksızdır.

Kısa Vadeli Rahatlama, Uzun Vadeli Kayıp

Zihnin “Olası tüm senaryoları bul, felaketleştir ve plan yap!” şeklindeki komutları, kişiye kısa vadeli bir rahatlama sağlar. İnsanların yüz hareketlerinden anlam çıkarmaya çalışmak veya en kötüsüne hazırlanmak, geçici bir huzur verse de uzun vadede kişiyi kendi potansiyelinden ve baş etme gücünden uzaklaştırır. Bu durum, başarısızlık korkusuyla işe girmemekten, uçak düşerse endişesiyle seyahat edememeye kadar geniş bir yelpazede kendini gösterir.

Gerçekçi Tedbir ile Felaketleştirme Arasındaki Fark

Kaygı ve korku, hayatımızdan uzaklaştırmamız gereken değil, aksine yer açabilmemiz gereken duygulardır. Elbette temkinli davranmak gereklidir; ancak gerçekçi bir tedbir ile kendini cezalandırırcasına en kötüye hazırlanmak arasında keskin bir fark vardır.

Zihnimizdeki korku ile gerçek hayatta deneyimlenen korku asla aynı değildir. Bu nedenle, sürekli en kötü senaryoya hazırlanmak, bir süre sonra yaşamayı bile bir görev haline getirmekle sonuçlanabilir. Unutulmamalıdır ki; felaket senaryolarına yapılan hazırlıklar, çoğu zaman gerçek hayatın getirdiği duygusal deneyimlerin yerini tutmamaktadır.