Kortikosteroid kullanımının diyabetle ilişkisi nedir? Prednizon kullananlar nelere dikkat etmelidir?

Prednizon Nedir ve Vücut Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Prednizon, tıpkı kortizon gibi bir kortikosteroid çeşididir. Bu tür ilaçlar, vücutta böbrek üstü bezlerinden (adrenal gland) salgılanan doğal kortizol hormonuna benzer bir etki gösterirler. Kortikosteroidler, tıp dünyasında özellikle çok sayıda otoimmün hastalığın tedavisinde yaygın olarak tercih edilmektedir.

Prednizon, vücuttaki immün sistem aktivitesini baskılayarak tüm bağışıklık sistemi üzerinde belirgin bir etki oluşturur. Ancak bu güçlü tedavi edici etkilerinin yanı sıra, kortikosteroidlerin metabolizma üzerinde ciddi yan etkileri bulunmaktadır. Bu etkilerin başında ise prednizonun diyabet ve kan şekeri dengesi ile olan ilişkisi gelmektedir.

Prednizon ve Diyabet Arasındaki İlişki

Prednizon gibi kortikosteroid ilaçlar, vücuttaki insülin aktivitesini doğrudan etkiler. Bilindiği üzere insülin, kan şekeri kontrolünü sağlayan hayati bir hormondur. Prednizon kullanımı, karaciğerin insüline karşı direnç göstermesine neden olarak pek çok sağlık sorununu beraberinde getirir.

Kortikosteroidlerin kan şekerini yükseltme mekanizması şu şekilde işler:

• Normal şartlarda kan şekeri yükseldiğinde pankreas insülin salgılar.
• İnsülin karaciğere ulaştığında, hücrelere şeker salınımının azalması için sinyal gönderir.
• Kandaki mevcut şeker hücrelere taşınır ve kan şekeri normal düzeye iner.
• Prednizon, karaciğerin bu insülin sinyaline direnç göstermesine yol açar.

Karaciğerde başlayan bu direnç, zamanla tüm vücuda yayılarak insülin direncine dönüşür. Bu durum, hücrelerin artık vücutta üretilen veya dışarıdan enjekte edilen insüline cevap verememesi anlamına gelir. Sonuç olarak, tıp literatüründe kortikosteroide bağlı gelişen diyabet tablosu oluşur.

Steroid Kaynaklı Diyabetin Belirtileri

Kortikosteroid kullanımına bağlı gelişen diyabet, mekanizma olarak Tip 2 diyabete benzerlik gösterir. Tip 1 diyabette pankreas insülin üretemezken, Tip 2 diyabette insülin üretimi yetersizdir veya hücreler insüline karşı dirençlidir. Prednizon kullanımı da tam olarak bu direnç mekanizmasını tetikler.

Kortikosteroid kullanımına bağlı diyabetin temel belirtileri şunlardır:

• Aşırı yorgunluk ve halsizlik
• Mide bulantısı ve kusma
• Ağız kuruluğu ve sık sık susama hissi
• Ciltte kuruluk
• El ve ayaklarda hissizlik
• Sık idrara çıkma

Bazı hastalarda kan şekeri yüksek seyretse dahi bu belirtiler görülmeyebilir. Bu nedenle, hangi tür kortikosteroid kullanılırsa kullanılsın, mutlaka düzenli kan şekeri kontrolü yapılmalıdır.

Kortikosteroid Tedavisinde Beslenme ve Yaklaşım Hataları

İlaç kullanan hastaların medikal durumlarına uygun bir beslenme programı uygulamaları kritiktir. Ancak bu süreçte yapılan bazı yaygın hatalar iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilir. Özellikle kan şekeri kontrolü sağlamak adına her 2-3 saatte bir meyve, galeta veya diyet bisküvi gibi karbonhidrat ağırlıklı beslenmek, günümüzde devam eden büyük bir yanlıştır.

Sonuç: Hücresel Beslenme ve Sağlıklı Yaşam

Dr. Roger J. Williams’ın "Nutrition Against Disease" kitabında belirttiği üzere; uzun ve sağlıklı bir yaşam için deriden beyne kadar tüm hücrelerin iyi beslenmesi gerekir. Yetersiz beslenme, sadece az yemek değil; vücudun ihtiyaç duyduğu vital besin öğelerini içermeyen hazır ve işlenmiş gıdalarla beslenmektir.

Hücrelerin iyi beslenebilmesi ve toksinlerin uzaklaştırılması için sağlıklı bir bağırsak florası şarttır. Güçlü bir bağışıklık sistemi ve kortikosteroidlerin yan etkileriyle mücadele edebilmek için bağırsak sağlığına odaklanmak, genel sağlığın anahtarıdır.

Kaynakça:

• Donihi AC, et al. Prevalence and predictors of corticosteroid-related hyperglycemia. Endocr Pract. 2006.
• Blackburn D, et al. Quantification of the Risk of Corticosteroid-induced Diabetes Mellitus. J Gen Intern Med. 2002.
• Hwang JL, Weiss RE. Steroid-induced diabetes: a clinical and molecular approach. Diabetes Metab Res Rev. 2014.
• Galofre JC. Manejo de los corticoides en la práctica clínica. Rev Med Univ Navarra. 2009.