KAROTİS, ŞAH DAMARI TEDAVİSİ

İnmede Acil Müdahale: İlk Dakikaların Hayati Önemi

İnme vakalarında uygulanan acil ve önleyici tedavi yaklaşımları, hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkileyen kritik süreçlerdir. Acil tedavi aşamasına geçilmeden önce, inme teşhisi Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) yöntemi ile kesinleştirilir. Teşhisin doğrulanmasının ardından, zaman kaybetmeden müdahale edilmesi hayati önem taşır.

Tedavi sürecinde zamanlama şu şekilde planlanmalıdır:

• İlk 3 saat içinde: Toplardamardan pıhtı eritici ilaç uygulaması.
• 6 saate kadar: Atardamardan (beyin ve beyincik arterleri) pıhtı eritici ilaç uygulaması.

Zaman beynin aleyhine işlediği için, müdahalede geç kalındıkça tedavinin başarı şansı ciddi oranda düşmektedir.

İnmeden Korunma ve Önleyici Tedavi Yöntemleri

İnme riskini minimize etmek için özellikle belirli risk faktörlerine sahip bireylerin düzenli kontrollerini aksatmaması gerekir. Sigara kullanımı, aile öyküsü, yüksek kolesterol, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi risk faktörleri bulunan hastalar, uzman denetiminde olmalıdır.

Önleyici kontrollerde boyun damarları Doppler ultrasonografi ile detaylıca değerlendirilir. Bu sayede damar duvarındaki plaklar, henüz tam tıkanmaya yol açmadan tespit edilebilir. Ciddi darlık geliştiren ancak henüz klinik bulgu vermeyen plaklar, stent adı verilen metal kafesler ile tedavi edilerek felç riski ortadan kaldırılır.

Kimler Karotis Doppler Ultrasonografi Yaptırmalıdır?

Aşağıdaki kriterlerden bir veya birkaçına sahip olan 50 yaş üzerindeki bireylerin vakit kaybetmeden tarama yaptırması önerilir:

• Sigara kullanımı
• Şeker hastalığı (Diyabet)
• Ailede inme öyküsü
• Yüksek kan kolesterol ve trigliserid değerleri

Karotis (Boyun Damarı) Darlığında Stent Kullanımı

Karotis stent uygulaması, temel olarak iki spesifik durumda gerçekleştirilmektedir. Bu durumlar beyindeki infarkt (doku ölümü) varlığına ve darlık oranına göre belirlenir:

Beyindeki infarkt durumu en doğru şekilde MR ile saptanır. Karotis darlığı öncelikle renkli Doppler ultrasonografi ile teşhis edilse de, tedavi planı oluşturulmadan önce MR anjiografi veya BT anjiografi yöntemleri ile doğrulanmalıdır.

Karotis Stent Uygulama Süreci Nasıl İşler?

İşlem, girişimsel radyoloji ünitelerinde bulunan anjiografi cihazları eşliğinde gerçekleştirilir. Hastanın kasık bölgesinden girilerek lokal anestezi altında uygulanan bu işlemde, kateter ve kılavuz teller yardımıyla darlığın bulunduğu boyun damarına ulaşılır.

Uygulama aşamaları şu şekildedir:

1. Görüntüleme: Kontrast madde verilerek darlık bölgesi netleştirilir.
2. Koruma: İşlem sırasında beyne pıhtı atmasını önlemek için darlık sonrasına filtre yerleştirilir.
3. Genişletme: Ciddi darlıklarda stent öncesi balon uygulaması ile alan açılır.
4. Stent Yerleşimi: Uygun boyutlardaki stent bölgeye yerleştirilir ve gerekirse ikinci bir balonla tam açıklık sağlanır.
5. Sonlandırma: Filtre çıkarılarak işlem bitirilir.

Yaklaşık 1 saat süren işlem boyunca hasta uyanıktır ve bilinci sürekli kontrol edilir. Operasyon sonrası hastanın en az 1 gün hastanede takibi zorunludur.

İnme Risk Faktörleri ve Yaşam Tarzı Değişiklikleri

İnmeden korunmak için risk faktörlerinin kontrol altına alınması şarttır. Tansiyon, kalp ritim bozukluğu, şeker, kolesterol ve sigara kullanımı en önemli risk unsurlarıdır. Korunma stratejisi olarak şu adımlar izlenmelidir:

• Sigara kullanımına son verilmelidir.
• Tansiyon, şeker ve kolesterol değerleri düzenli takip edilmelidir.
• Düzenli yürüyüş ve egzersiz yapılmalıdır.
• Stresten uzak durulmalı ve kalp ritim bozukluğu varsa ek önleyici tedaviler alınmalıdır.

Güncel Araştırma Sonuçları ve Literatür Verileri

1. Akut İskemik İnmede Endovasküler Tedavinin Rolü

Gelişmiş ülkelerde 3. en pahalı sağlık gideri olan inme, ciddi iş gücü kaybına yol açmaktadır. Güncel çalışmalarda, büyük damar tıkanıklıklarında pıhtı eritici ilaçların (tPA) tek başına yetersiz kalabildiği görülmüştür. Geri alınabilen stentler kullanılarak yapılan mekanik pıhtı çıkarma işlemlerinin, hastanın yaşam kalitesini artırmada standart tıbbi tedavilere göre daha üstün olduğu kanıtlanmıştır. (Kaynak: Curr Treat Options Neurol 2016; 18:20)

2. Semptomsuz Karotis Hastalarında İnme Riski

Semptom vermeyen karotis darlıklarında yıllık inme riski darlık oranıyla doğru orantılıdır:

• %50-69 darlıkta risk: %0.8
• %70-89 darlıkta risk: %1.4
• %90-99 darlıkta risk: %2.4

BT veya MR'da sessiz infarkt bulunması, plak yapısının düzensiz olması ve Doppler'de emboli izlenmesi risk artırıcı faktörlerdir. (Kaynak: Eur J Vasc Endovasc Surg 2014;48:633-640)

3. Mekanik Pıhtı Çıkarma ve İlaç Tedavisi Karşılaştırması

Son dönemde yapılan 6 kapsamlı çalışmanın analizi, mekanik pıhtı çıkarılması ile damar yoluyla verilen pıhtı eritici ilaçların (tPA) birlikte kullanımının, sadece ilaç tedavisine göre fonksiyonel iyileşmede belirgin bir üstünlük sağladığını göstermiştir. Her iki yöntem arasında ölüm veya beyin kanaması riski açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır.