KANSER VE DEPRESYON

Kanser Tanısı Sonrası Psikolojik Uyum Süreci

Kanser tanısı öğrenildiğinde, hastalar genellikle ilk günlerde büyük bir şok yaşarlar. Bu süreci takip eden ilk haftalarda ise sırasıyla inkar ve öfke tepkileri gözlemlenir. Bir uyum aşaması olarak ortaya çıkan ve birkaç hafta süren depresif belirtiler, bu zorlu sürecin doğal bir parçası kabul edilir.

Hastanın durumu nedeniyle üzüntü duyması aylarca sürebilir; ancak genellikle bir süre sonra kişi günlük yaşamına döner ve hastalığının izin verdiği ölçüde hayata katılır. Eğer hasta bir türlü günlük yaşama karışamıyor, hastalık dışında hiçbir konuyla ilgilenemiyorsa; suçluluk, değersizlik, yetersizlik ve intihar düşünceleri mevcutsa, depresyon ihtimali dikkatle araştırılmalıdır.

Kanser Hastalarında Depresyonun Nedenleri ve Risk Faktörleri

Depresyon, sadece psikolojik bir tepki değil, aynı zamanda hastalığın ve uygulanan tedavilerin organik etkileri sonucunda da ortaya çıkabilir. Her iki durumda da hastanın yaşam kalitesini artırmak için psikoterapi ve gerekli görüldüğü takdirde antidepresan tedavisi uygulanması oldukça yararlıdır.

Kanser hastalarında depresyon gelişimini tetikleyen temel risk faktörleri şunlardır:

• Fiziksel işlev düzeyi: Hastalığın ağır seyretmesi, günlük yaşamın kısıtlanması ve şiddetli ağrı varlığı en önemli faktörlerdir.
• Kişilik özellikleri: Nevrotik kişilik özelliklerinin baskın olması.
• Demografik ve tıbbi durum: Kadın cinsiyeti, meme kanseri tanısı ve metastaz varlığı.
• Eğitim ve geçmiş: Uzun eğitim süresi ve geçmişte psikiyatrik hastalık öyküsünün bulunması.
• Sosyal destek: Aile desteğinin yetersiz olması.

Kanser Sürecinde Depresyon Belirtilerini Tanımak

Kanserli hastalarda depresyonu teşhis etmek oldukça güçtür. Ciddi bir hastalıkla mücadele eden bireyin üzgün veya karamsar olması genellikle "normal" kabul edilir ve bu durumun hastayı ne derece etkilediği yeterince kontrol edilmez. Ayrıca hem aile hem de hekim için kanser kelimesini telaffuz etmek ve hasta ile açık bir iletişim kurmak zorlayıcı olabilir.

Hastanın moralini bozmamak adına, üzgün duruşu sıklıkla görmezden gelinir veya hastalık hiç yokmuş gibi davranılarak konuşmaktan kaçınılır. Bu süreçte uykusuzluk, iştahsızlık ve halsizlik gibi bedensel belirtiler; hastalığın kendisi, tedavinin yan etkileri veya depresyon ile karıştırılabilir. Teşhis aşamasında dikkat edilmesi gereken kritik belirtiler şunlardır:

• Aşırı bağımlılık ve öfke,
• Göz temasından ve aile ortamından kaçınma,
• Çaresizlik ve umutsuzluk hissi,
• Aşırı ağrı yakınmaları ve tedaviye uyumsuzluk.

Kanserde intihar girişimi çok sık görülmese de; kontrol edilemeyen ağrı, sosyal destek azlığı, kaygı ve umutsuzluk bu riski artırır. Özellikle hastanın bilincinin bulanık olduğu dönemlerde, kendisine kasten veya kaza ile zarar verebileceği ihtimali her zaman akılda tutulmalıdır.

Psikiyatrik Tedaviler ve Psikoterapi Yöntemleri

Kanser sürecinde uygulanan psikiyatrik tedavilerin, hastanın yaşam kalitesini yükselttiği ve hastalıkla başa çıkma becerilerini güçlendirdiği kanıtlanmıştır. Bu tedaviler kaygıyı azaltırken, bağışıklık sisteminin güçlenmesine de dolaylı olarak katkı sağlar. Bilgilendirme, eğitim ve kısa süreli destekleyici yaklaşımlar bu süreçte büyük önem taşır.

Terapi Sürecinde Uygulanan Stratejiler

Psikoterapilerde, hastanın ve ailesinin yeni yaşam tarzına uyum sağlaması hedeflenir. Bu süreçte uygulanan temel yaklaşımlar şunlardır:

Tedavi sürecinde hastayı dinlemek, kaygılarını ifade etmesine izin vermek ve dürüst bir iletişim kurmak esastır. Hasta, hastalığın seyri ne olursa olsun yalnız bırakılmayacağını ve ağrıları için mutlaka bir çözüm bulunacağını bilmek ister. Geçmişteki güçlü yönlerin harekete geçirilmesi ve yeni gelecek planlarının oluşturulması, hastanın zedelenen benlik değerini yeniden kazanmasına yardımcı olur.

Uzm. Dr. Sevilay ZORLU