Kanser nedir, onkolojik cerrahi nedir?
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kanser Nedir? Hücresel Düzeyde Hastalığın Tanımı
Kanser, kelime anlamı itibarıyla bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü huylu urlara verilen isimdir. Genel bir tanımla vücudun çeşitli bölgelerinde hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla karakterize, 100’den fazla hastalık grubunu kapsar. Tüm kanser tipleri, vücudun temel yaşam ünitesi olan hücrelerden gelişir ve bu terim ilk kez Yunan fizikçi Hippocrates (MÖ 460-370) tarafından kullanılmıştır.
Sağlıklı hücreler, doku onarımı ve yenilenme amacıyla bölünme yeteneğine sahiptir; ancak bu özellik kas ve sinir hücrelerinde bulunmaz. Normal bir hücre, ne kadar bölüneceğini ve ne zaman ölmesi gerektiğini bilir; bu programlı hücre ölümüne apoptosis denir. Kanser ise genetik değişiklikler sonucu bu kontrol mekanizmasının bozulmasıyla başlar. Kontrolsüz çoğalan hücreler zamanla tümör oluşturarak yakın dokuları istila eder (lokal invazyon) ve kan/lenf yoluyla uzak organlara sıçrayarak metastaz yapar.
Sindirim Sistemi Kanserleri ve Görülme Sıklığı
Dünya genelinde her yıl tespit edilen 14 milyon kanser vakasının yaklaşık 3,5 – 4 milyonu sindirim sistemi kaynaklıdır. Bu grupta en sık kalın bağırsak, mide, yemek borusu ve pankreas kanserleri görülmektedir. Türkiye verilerine göre ise yıllık 175 bin kanser vakasının yaklaşık %20’sini sindirim sistemi kanserleri oluşturmaktadır.
Gastrointestinal kanserlerin ilk belirtileri genellikle belirsizdir ve ciddi semptomlar çoğunlukla ileri evrelerde ortaya çıkar. Bu durum, erken tanı şansını azaltabilmektedir. Günümüzde radyasyon yayan cihazlardan işlenmiş gıdalara kadar pek çok çevresel faktör karsinojen etkisi yaratmaktadır. Ancak sindirim sistemi kanserlerinde erken teşhis, multidisipliner bir ekip çalışması (cerrah, radyasyon ve medikal onkoloji) ile başarılı tedavi sonuçları sağlamaktadır.
Sindirim Sistemi Kanserlerinin Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın erken evrede yakalanabilmesi için kişilerin vücutlarındaki değişiklikleri gözlemlemesi hayati önem taşır. Aşağıdaki belirtilerin varlığında vakit kaybetmeden bir uzmana başvurulmalıdır:
- Yutma güçlüğü ve uzun süren bulantı/kusma şikayetleri,
- Uzun süreli ishal, kabızlık veya bağırsak hareketlerinde düzensizlik,
- Koyu renkli veya kanlı dışkılama,
- Karın bölgesinde geçmeyen ağrı veya baskı hissi,
- Nedeni açıklanamayan hızlı kilo kaybı,
- Ailede bağırsak kanseri veya benzeri hastalık öyküsünün bulunması.
Onkolojik Cerrahi: Standart Cerrahiden Farkı Nedir?
Sindirim sistemi organlarındaki iyi huylu hastalıklarda (ülser, divertikül vb.) sadece ilgili organın bir kısmının çıkarılması yeterli olabilir. Ancak onkolojik cerrahi yaklaşımında sadece organın çıkarılması yeterli değildir. Kanserin yayılma ihtimali olan tüm lenf bezlerinin de temizlenmesi gerekir.
Örneğin, mide kanserinde DII lenfadenektomi, kalın bağırsağın son kısmındaki kanserlerde ise total mezorektal eksizyon adı verilen lenf bezi temizleme işlemleri uygulanmalıdır. Bu onkolojik prensiplerin uygulanması, tedavi başarısını doğrudan artırmaktadır.
Kanser Tedavisinde Başarıyı Belirleyen Faktörler
Ameliyat sonrası hastaların yaşam süresi ve kalitesi birçok değişkene bağlıdır. Hastalığın seyrini belirleyen temel faktörler şunlardır:
| Kanserle İlgili Faktörler | Tedaviyle İlgili Faktörler | Diğer Faktörler |
|---|---|---|
| Kanserin evresi ve yeri | Ameliyatın onkolojik yeterliliği | Hastanın yaşı |
| Yayılım derecesi ve yapısı | Ek tedavilerin (kemoterapi vb.) varlığı | Genetik faktörler |
| Mikroskobik özellikler | Cerrahi sınırların temizliği | Eşlik eden hastalıklar |
Kanser Cerrahisinde Temel Amaçlar ve Ameliyat Türleri
Kanser hastasında cerrahi müdahalenin üç ana hedefi vardır: Hastalığın ortadan kaldırılması, yaşam süresinin uzatılması ve yaşam kalitesinin artırılması. Bu hedefler doğrultusunda üç tip ameliyat planlanabilir:
- Küratif Rezeksiyon (İdeal Ameliyat): Kanserli organın, yayılma riski olan lenf bezleri ve temiz cerrahi sınırlarla birlikte, geride hiç kanserli doku bırakmadan çıkarılmasıdır.
- Palyatif Rezeksiyon: Kanserli organ çıkarılsa dahi geride mikroskobik veya makroskobik kanserli dokuların kaldığı durumdur.
- Palyatif Ameliyat: Kanserin tamamen çıkarılamadığı durumlarda, sadece hastanın şikayetlerini (tıkanıklık, ağrı vb.) azaltmak amacıyla yapılan işlemlerdir.
Küratif Rezeksiyonun Önemi
Küratif rezeksiyon, hastalığın tamamen ortadan kaldırılmasını sağlar. Cerrahi sırasında yayılma olasılığı olan tüm lenf bezlerinin temizlenmesi ve gerekirse komşu organ tutulumlarının sınırlandırılarak çıkarılması, hastanın geride kanser kalmadan iyileşmesine olanak tanır. Ayrıca, ameliyat sonrası uygulanacak kemoterapi veya radyoterapi gibi ek tedavilerin başarı şansı, küratif rezeksiyon uygulanan hastalarda çok daha yüksektir.
