Kalın bağırsak ve rektum kanserleri
İçerik yapay zeka ile optimize edilmiştir
Kolorektal Karsinomlar ve Kalın Bağırsak Anatomisi
Kolorektal karsinomlar, sindirim sisteminin son bölümü olan kalın bağırsak ve rektumda meydana gelen kötü huylu tümörleri ifade eder. Sindirim sistemi; ağızdan başlayarak yemek borusu, mide, onikiparmak bağırsağı, ince bağırsak ve kalın bağırsak yoluyla devam edip anüs ile sonlanır. Kalın bağırsağın anüse komşu olan son 12 santimetrelik kısmına rektum denilmektedir. Bu nedenle, bu bölgenin tamamını kapsayan hastalıklara kolorektal ifadesi uygun görülür.
İnce bağırsak yaklaşık 4 metre uzunluğundadır ve gıdalar ile vitaminlerin emilim merkezidir. Bağırsak damarlarının pıhtı ile tıkanması sonucu oluşan bağırsak gangreni durumunda, ilgili bölüm cerrahi ile çıkarılır. Ancak 4 metrelik bağırsağın 50 cm veya altına düşmesi, tıpta kısa bağırsak sendromu olarak adlandırılır ve bu durum hayati risk taşır. Bu hastalarda beslenme desteği damar yoluyla veya özel mamalarla sağlanmak zorundadır.
Kalın Bağırsağın Fonksiyonları ve Cerrahi Müdahaleler
Kalın bağırsağın temel işlevi, ince bağırsaktan gelen sıvı haldeki atıkların suyunu emerek dışkıyı katılaştırmaktır. Kanser tedavisi kapsamında kalın bağırsağın 30-40 cm’lik bir bölümünün alınması, yaşam kalitesi üzerinde ciddi bir sorun teşkil etmez.
Ülseratif kolit gibi şiddetli hastalıklarda kalın bağırsak ve rektumun tamamı alınarak ince bağırsak doğrudan anüse bağlanabilir. Bu işlem sonrasında dışkılama sayısı artsa da (günde 5-7 kez sulu ishal), yaşamın devamlılığı açısından bir engel oluşmaz. Kalın bağırsağın bölümleri şu şekilde sıralanmaktadır:
- Çekum (Kör Bağırsak): Kalın bağırsağın başlangıcındaki 5-6 cm’lik bölümdür; burada apandis yer alır.
- Çıkan Kolon (Assendan Kolon): Sağ alt karından karaciğere kadar yükselen kısımdır.
- Yatay Kolon: Sağdan sola, dalağın altına kadar uzanır.
- İnen Kolon: Sol taraftan aşağı doğru iner.
- Sigmoid Kolon (Sigma): Sol alt karında "S" benzeri kıvrım yapan bölümdür.
- Rektum ve Anüs: Sindirim sisteminin son 12 cm'lik çıkış bölümüdür.
Kalın Bağırsak Poliplerinin Türleri ve Riskleri
Bağırsağın iç yüzeyini kaplayan sümüksü zar tabakasına mukoza denir. Polipler ve kanserlerin büyük çoğunluğu bu tabakadan köken alır. Poliplerin türleri ve kanserleşme riskleri farklılık göstermektedir:
| Polip Türü | Kanserleşme Riski | Özellikleri |
|---|---|---|
| Jüvenil Polip | Yok | Çocuklarda görülür, kanama yapabilir. |
| Hiperplastik Polip | Yok | Orta ve ileri yaşta sık görülür. |
| Tubuler Adenom | Boyuta Bağlı | 1.5 cm üzerindekilerde %15 kanserleşme riski vardır. |
| Villöz Adenom | Yüksek (%30) | Boyuttan bağımsız olarak yüksek risk taşır. |
Bir polipin kansere dönüşüm süreci; normal hücre, metaplazi, hafif displazi, orta displazi, ağır displazi ve nihayetinde kanser aşamalarından oluşur. Polipler genellikle belirti vermez; ancak kanama veya tıkanmaya yol açabilirler. Tedavileri genellikle kolonoskopi sırasında endoskopik olarak çıkarılmalarıyla sağlanır.
Kalın Bağırsak Kanserleri: Adenokarsinom ve Diğer Türler
Tıp dilinde kötü huylu tümörler için kullanılan "kanser" terimi, köken aldığı dokuya göre ikiye ayrılır. Organlardan (mide, kalın bağırsak, meme vb.) kaynaklananlara karsinom, kemik ve kas dokusundan kaynaklananlara ise sarkom denir.
Adenokarsinom ve Metastaz Süreci
Kalın bağırsak ve rektum kanserlerinin %90'ını adenokarsinom oluşturur. Bu kanser türü, bağırsak duvarını aşarak lenf bezlerine ve kan yoluyla karaciğer, akciğer, kemik veya beyin gibi uzak organlara yayılabilir. Bu yayılma durumuna metastaz adı verilir.
Diğer Kötü Huylu Tümörler
Kolon ve rektumda nadir de olsa şu tümör tiplerine de rastlanabilir:
- Karsinoid Tümör: Sindirim sistemindeki hormon üreten hücrelerden kaynaklanır.
- GIST (Gastro-İntestinal-Stromal-Tümör): Mukozanın altındaki tabakalardan çıkan, büyük boyutlara ulaşabilen tümörlerdir.
- Lenfoma: Bağırsak duvarındaki bağışıklık sistemi hücrelerinden köken alır.
- Sarkom: Bağırsaktaki kas, sinir ve bağ dokusu hücrelerinden gelişir.
