İnsülin-Leptin ve Obezite

Küresel Sağlık Krizi: Obezite ve Diyabetin Yükselişi

Dünya genelinde yaklaşık 2.1 milyar insan, yani toplam nüfusun yaklaşık üçte biri, aşırı kilolu veya obezite sorunuyla karşı karşıyadır. Gerekli müdahaleler yapılmadığı takdirde, 2030 yılına kadar yetişkin nüfusun neredeyse yarısının bu kategoride yer alacağı tahmin edilmektedir. Bu durum sadece estetik bir kaygı değil, aynı zamanda ölümcül ve maliyetli bir sağlık krizidir.

Her yıl yaklaşık 2,8 milyon insan, yüksek vücut kütle endeksine bağlı nedenlerden dolayı hayatını kaybetmektedir. Ekonomik boyutta ise kilo ile ilgili tıbbi harcamalar yıllık yaklaşık 2 trilyon dolara ulaşmaktadır. Obezite ile doğrudan bağlantılı olan diyabet ise yılda yaklaşık 1,5 milyon yetişkinin ölümüne neden olarak yükselişini sürdürmektedir.

Metabolik Bozuklukların Karmaşık Yapısı

Bu karmaşık metabolik bozuklukların nedenleri henüz tam olarak anlaşılamamış olup, yönetim ve tedavi süreçleri oldukça zorlayıcıdır. UW Medicine araştırmacıları, bu konudaki anlayışı derinleştirmek amacıyla sindirim sisteminin ve geleneksel glikoz metabolizması bilgilerinin ötesine geçmektedir. Araştırmalar, bağırsaklardan beyindeki kritik nöron merkezlerine kadar uzanan bir süreci kapsamaktadır. Bu çalışmaların, diyabet tedavisi ve kilo kontrolü yöntemlerini kökten değiştirebilecek buluşlara kapı aralaması beklenmektedir.

Vücut Ağırlığının Savunma Mekanizması: Hiperfaji

İnsanlar dahil olmak üzere normal canlılar, belirli bir vücut ağırlığını "savunma" eğilimindedir. On yıllar önce yapılan araştırmalar, gıdadan yoksun kalan hayvanların hiperfaji adı verilen bir süreçle normalden fazla yediklerini ortaya koymuştur. Vücut ağırlığı ideal seviyeye döndüğünde ise gıda alımı kendiliğinden normalleşmektedir.

Schwartz ve ekibi, beyin mekanizmalarının gıda alımı, enerji dengesi ve glikoz metabolizmasını nasıl yönettiğini araştırmaktadır. Yirmi yıllık bir emeğin ürünü olan bu çalışmalar, obezite ve şeker hastalığına yol açan sistem bozukluklarını anlamada paradigma değiştiren tedavilerin geliştirilmesine öncülük etmektedir.

Beyne Giden Sinyaller: İnsülin ve NPY İlişkisi

1990'lı yıllarda Schwartz ve ekibi, bir hayvan aç kaldığında vücudun beyne nasıl sinyal gönderdiğini sorgulamıştır. Araştırmacılar, açlığı teşvik eden temel sinyalin insülin seviyesindeki düşüş olabileceği üzerinde durmuşlardır. Hipotalamusta bulunan Nöropeptit Y (NPY) nöronlarının açlık durumunda aktive olduğu ve beslenmeyi teşvik ettiği saptanmıştır.

Schwartz tarafından gerçekleştirilen erken dönem deneylerde şu bulgulara ulaşılmıştır:

• Aç sıçanların beyinlerine insülin infüzyonu yapıldığında NPY nöronlarının aktivasyonu engellenmiştir.
• Bu işlem sonucunda aç farelerin yemek yeme alışkanlıkları önemli ölçüde azalmıştır.
• Bu bulgu, çevresel bir hormonun eylemi ile sinirsel devredeki beslenme davranışı arasındaki ilk somut bağlantı olarak kaydedilmiştir.

Diyabet Bulmacasında Eksik Parçalar: İnsülin ve Leptin

İnsülinin glikoz metabolizmasındaki rolü üzerine binlerce çalışma yapılmış olsa da, geleneksel bilgiler buzdağının sadece görünen kısmını temsil etmektedir. Mevcut veriler, insülinin glikoz metabolizmasının sadece yüzde 50'sini açıkladığını, geri kalan kısmın ise henüz tam olarak aydınlatılamadığını göstermektedir.

1990'lı yıllarda leptin hormonunun keşfi, diyabet bulmacasının önemli bir parçasını tamamlamıştır. Kontrolsüz şeker hastalığında vücut insülin üretme yeteneğini kaybettiğinde, yağlar çözülür ve leptin seviyeleri düşer. Araştırmacılar, leptinin doğrudan diyabetik hayvanların beynine verilmesinin kan şekerini normale döndürdüğünü tespit etmiştir.