İdrar kaçırma ve türleri

Kadınlarda İdrar Kaçırma ve Sosyal Etkileri

Kadınlarda özellikle gündüz ve uyanıkken meydana gelen istemsiz idrar kaçırma durumu, tıbbi literatürde geniş bir çerçevede ele alınmaktadır. Bu durumun tanımında belirli bir miktar kriteri bulunmamaktadır; zira hijyenik ped kullanmak zorunda kalmasına rağmen şikayetçi olmayan bireylerin yanı sıra, damlama şeklindeki nadir kaçırmaları dahi büyük bir sorun olarak gören vakalar mevcuttur. Dolayısıyla, idrar kaçırmanın bir hastalık olarak boyutu, kadının sosyal durumu ve yaşam standartlarıyla doğrudan ilişkilidir.

İdrar kaçırma sorunu, toplumsal çevreye göre farklı algılanmaktadır. Kırsal kesimlerde bu durum yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak görülüp doktora başvurulmazken, kentlerde ve özellikle çalışan kadınlarda derin depresyon, yalnızlık duygusu ve sosyal izolasyona yol açabilmektedir. İstatistiklere göre kadınların %25’i hayatlarının bir döneminde bu sorunla karşılaşmaktadır. Ancak utanma duygusu nedeniyle bu durum genellikle gizlenmekte; hastaların %70’i ancak başka nedenlerle doktora başvurduklarında yapılan muayeneler sonucunda teşhis edilebilmektedir.

İdrar Kaçırma Tipleri ve Özellikleri

Kadınlarda görülen idrar kaçırma vakaları temel olarak üç ana grupta incelenmektedir. Her grubun oluşum mekanizması ve semptomları farklılık gösterir:

1. Gerçek Stres İnkontinans

Genellikle doğum yapmış kadınlarda gözlemlenen bu durum, doğum sırasında kasık adalelerinin veya sinirlerinin zedelenmesi sonucu oluşur. Mesane boynunun yer değiştirmesi veya kapanamaması nedeniyle; öksürme, hapşırma, gülme, merdiven çıkma veya yük taşıma gibi karın içi basıncın arttığı anlarda idrar kaçırma gerçekleşir. Tedavi süreci çoğunlukla cerrahi müdahale gerektirmekle birlikte; fizik tedavi, elektrikle uyarma (stimülasyon) ve menopoz dönemindeki hastalar için hormon tedavileri de seçenekler arasındadır.

2. Detrusor İnstabilitesi

İleri yaşlarda daha sık görülmekle birlikte; iltihap, taş veya tümör gibi mesane tahrişine neden olan durumlarda her yaşta ortaya çıkabilir. Bu hastalarda çocuklukta yatağa işeme, sık gece idrarına çıkma ve gündüz normalden fazla (6 kereden fazla) tuvalet ihtiyacı yaygındır. Su sesi gibi dış etkenlerle tetiklenebilen bu durumda, hasta aniden gelen tuvalet hissiyle hareket eder ancak tuvalete yetişemeden idrar kaçırır. Bu tipin tedavisinde cerrahinin yeri yoktur; ilaç tedavisi, fizik tedavi ve mesane terbiyesi yöntemleri uygulanır.

3. Karışık (Mikst) İdrar Kaçırma

Hastada hem stres tipi hem de detrusor instabilitesi durumlarının aynı anda bulunmasıdır. Tedavi planlaması her iki durumu da kapsayacak şekilde yapılır. İhtiyaca göre önce cerrahi ardından ilaç tedavisi veya tam tersi bir sıralama ile kombine tedavi yöntemleri denenebilir.

Tanı ve Teşhis Yöntemleri

Doğru tedavi yönteminin belirlenmesi için kapsamlı bir tanı süreci yürütülür. İlk aşamada hastanın şikayet öyküsü dinlenir ve ardından detaylı bir jinekolojik muayene yapılır. Bu muayenede mesane sarkması, rahim sarkması veya önceki ameliyatlara bağlı oluşabilecek fistül (kanalcık) varlığı araştırılır.

Tanı sürecinde uygulanan temel testler şunlardır:

• Laboratuvar Tetkikleri: İltihap durumunu belirlemek için idrar tahlili ve kültürü yapılır.
• Gözlemsel Testler: Mesaneye sıvı verilerek ıkınma sırasında oluşan kaçırma miktarı gözlemlenir.
• Ped Testi: 24 saatlik süre boyunca kullanılan pedlerin ağırlık farkı ölçülerek kaçırma miktarı objektif olarak belirlenir.
• Ürodinami: Özellikle tekrarlayan vakalarda veya cerrahi öncesinde başvurulan karmaşık bir testtir. Bilgisayar yardımıyla mesanenin dolma ve işeme basınçları grafiksel olarak kaydedilir.

Tanı sürecinde elde edilen bulgular ışığında, hastanın durumuna en uygun olan medikal veya cerrahi tedavi planına karar verilir.