İlişkilerde garantici yaklaşım ve eşlik eden tutum sorunları

Geleneksel Yaşamda Ortak Sofra ve Paylaşım Kültürü

Geniş ve kalabalık ailelerin ortak yaşam örüntülerinde faaliyetler ve ritüeller oldukça çeşitlidir. Geleneksel törenlerde bir arada olma, tarlaya birlikte gitme, ortak sofrada yemek yeme ve aynı odada topluca uyuma gibi eylemler bu yapının temelini oluşturur. Ekonomik koşulların getirdiği zorunluluklar çerçevesinde şekillenen ortak kapta yemek yeme geleneği, toplumsal hafızamızda önemli bir yer tutmaktadır.

Ortak Tepsi Ritüeli ve Değişen Bakış Açıları

Ekonomik zaruretlerin bir sonucu olan ortak tepsi ritüeli, geniş bir tepsideki yemeğe kaşıkların hep birlikte daldırılmasıyla icra edilir. Bu süreçte çocuklarda görülen fazla ve önce yeme telaşı, aslında hayatta kalma ve paylaşım dinamiklerinin bir yansımasıdır. Günümüzde ise hijyen ve sosyal mesafe kavramlarının keskinleştiği pandemi süreci ve bireyselleşme odaklı bakış açısı, bu geleneği ürkütücü kılabilmektedir.

İnsanoğlu, kurgusal ve hesapçı doğası gereği sorun tanımlarını duruma ve seçimlerine göre değiştirebilmektedir. Düğün, bayram, cenaze, maç ve konser gibi kültürel öğelerde aynı havayı yakınen teneffüs ettiğimizi kolayca unutabiliyoruz. Bu durumun merkezinde, bireyin sosyal iletişim ağındaki seçici algısı ve durumsal yaklaşımları yer almaktadır.

İlişkilerde "Garanti" Algısı ve Rekabet Psikolojisi

Ortak tepsi ritüeline psikolojik bir pencereden bakıldığında; ekonomik sorunlar, kişisel öz doyum veya rekabet çabası belirginleştiğinde davranışlar değişmektedir. Kişi, tepside kendi önünden yemek yerine yan ve karşı tarafa doğru hamleler yapabilmekte, hatta tepsi üzerinde hayali sınırlar çizilebilmektedir. Bu davranışın temelinde, kendi önündeki yemeği garanti görme ve ona dokunulmayacağını varsayarak bir adım önde olma düşüncesi yatar.

Bu ritüelin günlük yaşamdaki ve sosyal ilişkilerdeki yansıması oldukça dikkat çekicidir. Yakın çevre ilişkilerinde, karşıdaki kişi "kurtarılmış" veya "garanti" olarak görüldüğünde, ona gösterilen ilgide azalma riski oluşmaktadır. Bu durum, ilişkinin güvenli liman olarak algılanmasıyla ilgi düzeyi arasındaki ters orantıyı ortaya koymaktadır.

Sosyal İletişimde Çelişkili Davranış Modelleri

Resmi ve sosyal ilişkilerde bireyler genellikle yüksek düzeyde kibarlık, saygınlık ve hitap seçiciliği sergilerler. Çatışmadan kaçınmak adına ricalı ifadeler kullanılır ve teşekkür etmek bedensel bir nezaketle pekiştirilir. Ancak bu özenli tutum, yakın ilişkilere gelindiğinde yerini farklı bir örüntüye bırakabilmektedir.

Yakın ilişkilerde gözlemlenen olumsuz davranış modelleri şunlardır:

• Kişiyi ismi dışında olumsuz sıfatlarla veya lakaplarla tanımlamak.
• Emir kipi kullanarak kibir beslemek ve üst perdeden yönelim sergilemek.
• İlgiye karşı böbürlenerek defansif bir tutum takınmak.
• Dışarıda farklı, evde farklı bir rol üstlenerek "el iyisi olmak".

Bu çelişkili durum, kişinin kardeşine kızıp bağırdıktan hemen sonra arkadaşıyla melodik bir sohbete geçmesi veya yılların birikimi olan eşine hakaret ederken yeni tanıdığı birine şiirsel nağmeler dizmesiyle somutlaşır.

Değerlerin Evrenselliği ve Gerçek Doygunluk

Sevgi ve ilgi gibi değerlerin kişiye göre mi değiştiği yoksa evrensel bir varlık nedenine mi dayandığı önemli bir tartışma konusudur. Yakın çevrenin ilgisinin hiç azalmayacağı inancı veya azalsa da önemsenmemesi, narsistik bir eğilim olarak karşımıza çıkar. Ortak tepsi metaforunda olduğu gibi; birinin tam doyması diğerlerinin açlığını çözmez. Aç kalan taraf hakkını arayacak, öfke biriktirecek ve nihayetinde çatışma başlayacaktır.

Sonuç olarak; ilgi, sevgi ve değer gibi kavramlar ilişki ağında kalıcı olmalıdır. Kişiye ve duruma göre değişmeyen değerler, gerçek birer benlik ve toplum dinamiği oluşturur. Sofradaki herkesle beraber doymayı yönetebilmek esas doygunluktur. Erdem, gülücükleri yanı başından dağıtmaya başlayarak tüm canlılara yayabilme becerisinde gizlidir.