FARENJİT

Farenjit Nedir? Farinks İnfeksiyonuna Genel Bakış

Farenjit, farinks mukozasının spesifik olmayan etkenler tarafından infeksiyonu sonucunda ortaya çıkan klinik bir tablodur. Bu durum, boğazın arka kısmında yer alan dokuların iltihaplanmasıyla karakterizedir. Genellikle Waldeyer Halkası adı verilen lenf düğümü sistemindeki bir infeksiyonun yayılmasıyla tetiklenir.

Waldeyer Halkası ve Anatomik Yapısı

Waldeyer halkası, boğaz bölgesini koruyan stratejik lenf düğümlerinden oluşur. Bu halkayı oluşturan temel yapılar şunlardır:

• Tonsilla Palatina (Bademcik): Ağız içinde, dil kökü ve yumuşak damak yanlarında bulunan bir çifttir.
• Tonsilla Pharyngea (Adenoid/Geniz Eti): Nazofarinkste (genizde) orta hatta yer alır.
• Tonsilla Tubaria: Nazofarinkste, Öztaki borusu ağzının yanlarında bulunan bir çifttir.
• Tonsilla Lingualis: Dil kökünde bulunan tekil yapıdır.
• Lateral Farengeal Bandlar: Bu lenfoid dokuları birbirine bağlayan yapılardır.

Waldeyer halkasının özellikleri arasında tüm bileşenlerin lenf düğümü olması ancak getirici (afferent) lenf damarlarının bulunmaması yer alır. Bu dokular dışarıdan gelen etkenlere karşı bir engel teşkil etse de, infeksiyonları önleyen tek faktör değildir ve dış yüzeydeki materyali temizleme fonksiyonuna sahip değildir.

Farinksin Bölümleri

Farenjit tablosu, farinksin etkilendiği bölgeye göre üç ana kısımda incelenir:

1. Nazofarinks: Kafa tabanından yumuşak damak ve uvula (küçük dil) köküne kadar uzanan, geniz bölgesini kapsayan kısımdır.
2. Orofarinks: Ağız içi muayenesinde görülebilen; küçük dil, bademcikler ve dil kökü izdüşümünü içeren bölümdür.
3. Hipofarinks: Dil kökünün altından gırtlağa kadar uzanan, ancak özel muayene yöntemleriyle görülebilen; epiglot ve ses tellerini kapsayan bölümdür.

Akut Farenjit: Nedenleri ve Belirtileri

Akut farenjit, ani gelişen ateş, yutma güçlüğü, farinks mukozasında hiperemi (kanlanma artışı) ve ödem ile kendini gösterir. Etyolojik açıdan vakaların %97'si virüsler, %3'ü ise streptokoklar ve diğer bakteriler kaynaklıdır.

Kolaylaştırıcı Faktörler ve Bulaşma

Farenjitin gelişiminde damlacık yolu ve temas (kontakt) önemli rol oynar. Hastalığın şiddeti; etkenin türüne, hastanın immünite durumuna ve direncine bağlıdır. Ayrıca şu faktörler hastalığa zemin hazırlar:

• Burun solunumuna engel olan anatomik patolojiler.
• Kronik üst ve alt solunum yolu infeksiyonları.
• Soğuk hava: Dolaşım bozukluğu yaparak antikor oluşumunu engeller.
• Sigara, alkol ve aşırı baharatlı gıda tüketimi.
• A ve D vitamini eksiklikleri ile beslenme bozuklukları.
• Alerjik durumlar ve damak yarığı gibi anatomik anomaliler.

Klinik Tablo ve Viral Etkenler

Akut Farenjit Tedavisi

Akut farenjit yönetiminde temel yaklaşım şöyledir:

1. Yatak istirahati sağlanmalıdır.
2. Ağrı ve ateş için analjezik ve antipiretik ilaçlar kullanılmalıdır.
3. Viral infeksiyonlara eklenebilecek bakteriyel süperinfeksiyonlar durumunda doktor kontrolünde antibiyotik tedavisine başlanabilir.

Kronik Farenjit ve Çeşitleri

Kronik farenjit, akut atakların sık tekrarlaması sonucu gelişir. Diyabet, gut, kalp yetmezliği, böbrek ve karaciğer hastalıkları gibi sistemik durumlar ile kirli hava ve sigara kullanımı kronikleşmeyi kolaylaştırır.

Kronik Farenjit Türleri ve Tedavi Yaklaşımları

• Pharyngitis Hyperplastica Catarrhale (Simplex): Mukozada ileri derecede ödem ve hiperemi görülür. Tedavide kolaylaştırıcı faktörler engellenir; pastil ve gargaralar kullanılır.
• Pharyngitis Granulosa: Arka duvardaki lenf follikülleri hipertrofizedir. Tedavide kimyasal koterizasyon veya elektrokoter uygulanır.
• Pharyngitis Lateralis: Lenfoid kordonun infekte olmasıdır; kulağa vuran şiddetli ağrı ile karakterizedir. Tedavide koterizasyon veya küretaj uygulanır.
• Pharyngitis Sicca (Atrofik Farenjit): Genellikle kadınlarda hormonal bozukluklara bağlı görülür. Mukoza incelmiş ve kurumuştur. Tedavide östrojen, progesteron, vazodilatatörler, A ve D vitaminleri ile yağlı burun damlaları kullanılır.